حساسیت غذایی چیست؟
برترین ها: یکی از وظایف دستگاه گوارش انتخاب موادغذایی اصلی برای رشد سلولی و همزمان دفاع در برابر میکروبها و پاسخ مناسب ایمنی در مقابل پروتئینهای غذایی است که میتوانند تظاهرات آلرژی غذایی ایجاد کند. در آلرژی غذایی پاسخ ایمنی به دلایل مختلف ژنتیک و محیط درست عمل نمیکند و کودک در تماس یا مصرف موادغذایی واکنش نشان میدهد. ثابت شده است، وقتی یکی از والدین آلرژی دارد، کودک حدود 25 تا 30درصد و اگر هر 2 والد مبتلا به آلرژی باشند، کودک بین 60 تا65 درصد به آلرژی مبتلا میشود. بنابراین یکی از علل اولیه آلرژی، وجود این سابقه در خانواده است اما عوامل متعددی میتواند آلرژی ایجاد کنند.
حساسیت غذایی چگونه خود را نشان میدهد؟
معمولا انسان سالم تنها 2 درصد مواد آلرژیزایی را که مصرف میکند، جذب میکند و بقیه را بهدلیل سدهای مخاطی که وجود دارد، دفع میکند. حالا اگر هر کدام از سدهای دفاعی (مثلا اسیدیته معده) شکسته شود، ممکن است جذب آلرژنها افزایش یافته و آلرژی غذایی کودک بیشتر شود، همچنین ممکن است مصرف برخی غذاها با هم میزان آلرژیزایی را بیشتر یا کمتر کند. یکی از بارزترین نمودهای آلرژی غذایی، تظاهرات گوارشی است که میتواند از عدمتحمل غذایی تا فرم شدید آلرژی متغیر باشد. معمولا آلرژیهای پوستی، تنفسی و غذایی به هم مربوط هستند و کسی که آلرژی تنفسی دارد، میتواند آلرژی غذایی هم داشته باشد. ضمن آنکه آلرژیها قابلیت تبدیل شدن به یکدیگر را دارند. شایعترین موادغذایی که کودکان میتوانند به آن آلرژی داشته باشند شامل شیر گاو، تخممرغ، گندم، بادام زمینی، سویا و غذاهای دریایی است. توصیه میشود آلرژی کودکان در سنین پایین درمان و کنترل شود تا در آینده از ابتلا به آلرژیهای دیگر جلوگیری شود.
عدمتحمل غذایی را با آلرژی اشتباه نکنید
گاهی اوقات عدمتحمل غذایی با آلرژی اشتباه میشود. یکی از شایعترین این موارد عدمتحمل به شیر است. در بچهها این مسئله میتواند بهدنبال یک عفونت ویروسی یا عفونت دستگاه گوارشی اتفاق بیفتد. بهدنبال این عفونت دستگاه گوارش تا مدتی آنزیمی به نام لاکتاز را تولید نمیکند و بنابراین کودک نمیتواند شیر را تحمل کند که این، عدمتحمل غذایی نامیده میشود. فرم دیگری از واکنشهای غذایی که ممکن است اتفاق بیفتد به شکل مسمومیتهاست که نباید با آلرژیهای غذایی اشتباه گرفته شود. ممکن است کودک یک بار مثلا در یک رستوران چینی غذا خورده باشد یا ماهی مانده خورده باشد و دچار واکنشهای آلرژی شود که در این صورت نباید آن را به حساب حساسیت به ماهی گذاشت.
در برخورد با حساسیت چه باید کرد؟
پزشک ابتدا باید شرح حال دقیق از کودک بگیرد تا فهرستی از غذاهایی که مصرف کرده داشته باشد تا بتواند ارتباط این علائم را با ماده غذایی مورد نظر پیدا کند. تستهای تشخیصی که بهصورت تست پوستی و تستهای خونی انجام میشود هم میتواند راه تشخیص را سادهتر کند. بهعنوان مثال برای شیرخواری که در حال خوردن شیر خشک است در صورتی که قبلا شیر مادر مصرف میکرده و دچار ضایعات پوستی مانند اگزمای پوستی شده است اگر شیر خشکش بر پایه سویا باشد، میتواند کمک کند که حساسیت به سویا تشخیص داده شود. ضمن آنکه تعداد زیادی از کودکانی که حساسیت به شیر گاو دارند، حساسیت به سویا نیز دارند. این واکنش متقاطعی است که بین شیر و سویا وجود دارد و میتواند بین موادغذایی مختلف وجود داشته باشد. برای هر بیماری بسته به شرح حال خانوادگی علائم و تستهایی که انجام میشود تشخیص آلرژی داده میشود. بهطور کلی و بدون انجام اقدامات تشخیصی نمیتوان گفت کودک این موادغذایی را نباید استفاده کند. در کل رژیمهایی که داده میشود که در آن چند ماده غذایی حذف میشود، درست نیست.
شیر گاو چگونه ایجاد حساسیت میکند؟
پروتئینهای شیر گاو، از نخستین پروتئینهای غذایی بیگانه است که توسط شیرخواران دریافت میشود و مسئول بیشترین واکنشهای آلرژی غذایی در شیرخواران و کودکان است. علائم آلرژی به شیر گاو معمولا تا 3 سالگی از بین میرود. پروتئینهای اصلی شیر گاو کازئین و وی پروتئین هستند که بیشترین آلرژیزایی به کازئین است.
علائم این نوع حساسیت میتواند از تحمل گوارشی بهصورت استفراغ، وزن نگرفتن و تظاهرات پوستی به شکل اگزماهای پوستی تا علائمی مانند مشاهده خون در مدفوع باشد. علائم تنفسی مانند خسخس سینه هم میتواند در این حساسیت وجود داشته باشد که البته نادر است.
- راه درمان حساسیت با شیر گاو
نکته: باید به این نکته توجه داشت، فردی که به شیر گاو حساسیت دارد معمولا به شیر دیگر گروههای حیوانی نیز آلرژی دارد و معمولا یک نوع واکنش متقاطع بین شیرهای مختلف مثل بز، گوسفند و گاو وجود دارد. در این میان کمترین واکنش متقاطع بین شیر گاو و شیر مادیان است.
پروتئین تخممرغ، عامل آلرژی
بیشتر کودکان نسبت به پروتئینی که در سفیده تخممرغ وجود دارد و بعضی دیگر نسبت به پروتئین زرده تخممرغ حساسیت نشان میدهند. از جمله علائم حساسیت به تخممرغ را میتوان علائم پوستی مانند کهیر و اگزما، علائم گوارشی مانند اسهال و استفراغ، علائم تنفسی مانند خسخس سینه برشمرد. در موارد نادر، کودک به واکنشهای حساسیتزای بسیار جدی مبتلا میشود که میتواند منجر به آنافیلاکسی شود. در این صورت مراقبتهای فوری پزشکی لازم است، زیرا کودک ممکن است مشکلات سیستمی مانند مشکلات تنفسی و افت فشار خون و کاهش سطح هشیاری پیدا کند. البته این نوع واکنش با هر نوع ماده غذایی میتواند دیده شود. درصورت بروز چنین علامتی کودک نباید هیچگاه ماده غذایی مورد نظر را مصرف کند. اگر کودک از شیر مادر تغذیه کند و مادر تخممرغ مصرف کند نیز ممکن است در کودک ایجاد اگزما یا دیگر علائم حساسیتی کند.
- راه درمان حساسیت به تخممرغ
غذاهای دریایی قبل از یکسال ممنوع
حساسیت به غذاهای دریایی محدودیت سنی ندارد و از زمانی که کودک شروع به خوردن غذا کند، ممکن است این حساسیت ایجاد شود اما قبل از یک سال کودک نباید از غذاهای دریایی استفاده کند. در سفره ایرانی بیشتر این غذاها را ماهی و میگو تشکیل میدهد. ماهی با تاثیر بر اعصاب پاراسمپاتیک حرکات بدن را سست میکند. ماهی پروتئینی به نام پاراآلبومین دارد که علت اصلی حساسیت به ماهی است. در سختپوستان و میگو نیز تروپومیوزین عامل آلرژی محسوب میشود. اگر به فرض کودکی حساسیت تنفسی به سوسک یا ماهی داشته باشد، ممکن است با خوردن میگو هم دچار مشکل شود، چون پروتئینشان مشترک است اما باید به این نکته توجه داشت که فقط یک پروتئین عامل حساسیت نیست و چند نوع پروتئین مسئول آلرژی به میگو یا ماهی شناخته شده است.
- راه درمان حساسیت به ماهی و میگو
حساسیت به بادام زمینی
حبوبات معمولا چندان آلرژیزا نیست و از این خانواده میتوان به بادام زمینی اشاره کرد که شایعترین علت ایجاد حساسیت غذایی در کودکان کمتر از 4 سال است. حساسیت به بادام زمینی واکنشی است که به فاصله کوتاهی پس از برقراری تماس با بادام زمینی یا محصولات حاوی آن پیش میآید و ناشی از پادتنهای IgE مقابل پروتئینهای بادام زمینی است. علائم شامل کهیر در کنار دهان، جایی که بادام زمینی با پوست تماس پیدا کرده یا کهیر عمومیتر در جاهای دیگر بدن است. نشانههای دیگر دل درد و استفراغ یا نشانههای تنفسی «آنافیلاکسی» است که بعد از خوردن محصول حاوی بادام زمینی ظاهر میشود.
- درمان حساسیت به بادام زمینی
مصرف شیر خشک تنها با تجویز پزشک
خیلی از والدین به کودکانشان شیرخشک میدهند. شیرخشکها از هر نوعی که باشند، پروتئین شیر گاو دارند که همان ممکن است در کودکان ایجاد آلرژی کند و تقریبا همان علائم حساسیت به شیر گاو با خوردن شیر خشک نیز بروز کند.
- راه درمان
حساسیت به کیوی
مطابق با تحقیقات انجام شده؛ آمار کودکان مبتلا به آلرژی ناشی از مصرف کیوی در چند سال اخیر رو به افزایش است. در سنین مدرسه، کیوی مسئول 10درصد از موارد حساسیت به میوههاست. یکسری غذاها هستند که مادهای به نام هیستامین دارند که ماده اصلی مسئول خارش و شروع واکنشهای آلرژی است. موادغذایی مانند بادنجان، گوجهفرنگی و کیوی حاوی هیستامین هستند، بنابراین در فردی که هر نوع آلرژی دارد خوردن این مواد میتواند آلرژی را تشدید کند ولی ممکن است فرد به پروتئینهای کیوی حساسیت داشته باشد بنابراین با شرح حال و تستهایی که براساس شرح حال انجام میشود، میتوان به تشخیص رسید.
- درمان حساسیت به کیوی
مصرف تخممرغ با گندم، حساسیتزایی آن را کم میکند
تخممرغ اگر بهصورت کیک مصرف شود گندم پخته میتواند بر پروتئینهای تخممرغ تاثیر گذاشته و میزان آلرژیزایی آن را کاهش دهد. این حالت فقط با گندم و تخممرغ ایجاد میشود و مثلا با آرد برنج و تخممرغ دیده نمیشود. پس موادغذایی میتوانند روی هم اثر بگذارند. نکته مهم آن است که تخممرغ مانده از تخممرغ تازه آلرژیزایی کمتری دارد.
مصرف پرتقال قبل از 10ماهگی ممنوع است
آلرژی نسبت به پرتقال و مرکبات دیگر معمولا کمتر اتفاق میافتد اما درصورت ابتلا بهطور شدید است. در حساسیت به پرتقال تماس با این آلرژن سیستم ایمنی را وادار به تولید ایمونوگلوبولین E میکند. علائم حساسیت به پرتقال میتواند شامل آبریزش بینی، تحریک چشم، قرمزی و خارش باشد. در موارد نادر هم ممکن است این نوع حساسیت ایجاد «آنافیلاکسی» کند.
- راه درمان
حساسیت به سویا
1/1درصد شیرخواران بهطور کلی به سویا حساسیت دارند ولی شیرخوارانی که به پروتئین شیر گاو حساسیت دارند در 35-10درصد موارد به سویا حساسیت دارند. شیرخواران زیر 6 ماه کمتر سویا را از شیرخواران بالای 6 ماه که عدمتحمل شیر گاو دارند تحمل میکنند. عدمتحمل سویا در شیرخواران زیر 6 ماه با سابقه فامیلی آلرژی مثبت با تظاهرات شدید گوارشی از قبیل اسهال خونی یا حساسیت غیر وابسته به Ige گزارش شده است. اگر نوزادی در واکنش به خوردن غذای حاوی سویا دچار تنگی نفس شود و به آن توجه نکنند، احتمال ابتلای او به آسم زیاد خواهد بود. پرهیز کامل و طولانی از خوردن غذاها و فرآوردههای حاوی سویا تنها راه پیشگیری از بروز حالات آزاردهنده آن است.
حساسیت به گندم
بسیاری از بچهها با خوردن نان گندم دچار دل درد شده یا کهیر و دانههای قرمزرنگی روی پوستشان ایجاد میشود که اینها همه نشانههایی از آلرژی است. این بچهها ممکن است به گندم یا سایر محتویات نان آلرژی داشته باشند.
- راه درمان
گردآوری توسط بخش بیماری های کودک سایت آکاایران