آکاایران: آکا ایران-در گذشته فاقد هیچ گونه تمایز و به شیوه ای کلیشه ای گفته می شد که تک فرزندها از حساسیت اجتماعی ضعیفی برخوردارند و از همشیردارها خودخواه ترند ولی مطالعات در دهه های اخیر تلاش می کنند که بسیاری از تک فرزندها چون خود از موهبت هم حسی های خوبی از سوی والدین خود برخوردار بوده اند، نسبت به تنش های اجتماعی میان دیگران حساس هستند و در کودکی میانجی های خوبی برای صلح دادن دیگر کودکان می شوند، ولی آنگاه که منافع خودشان در میان است انعطاف کمتری تلاش می کنند.


در یک خانواده با خواهر و برادر(ها) زندگی کردن و بزرگ شدن امتیازهایی دارد. از آن جمله می توان از فرصت های طبیعی برای تمرین انواع مهارت های اجتماعی، عاطفی و شناختی نام برد که در آنها همشیرها مهارت هایی نظیر توانایی مشارکت جویی و حق طلبی را در کنش ها و واکنش های بدیهی باهم زیستن به دست می آورند. این ارتباط مستمر و گوناگون در بستر جاری زندگی همیشه بیشتر و موثر تر از ارتباط هایی است که از تعامل کودکان با همبازی هایشان می تواند حاصل شود. فراتر از آن تقسیم کردن توجه و همدلی های والدین میان فرزندان نیز در جای خود نمونه ای از زندگی واقعی است که در آن، افراد اغلب در کنار دیگران ارزیابی و موضوع ارتباط های متنوع و در جایگاه های گوناگون قرار می گیرند.
 

گفته می شود حضور کودکان در زیر یک سقف در کنار یکدیگر نوعی صرفه جویی در اثر بخش شدن آموزه های والدین ایجاد می کند، چون کودکان آموخته های خود را به یکدیگر انتقال می دهند، به محک می گذارند و قواعد زیستن را با هم تجربه می کنند. پس به کوتاه سخن می توان گفت که داشتن خواهر و برادر نوعی تسهیل در یاد گیری و به ویژه یادگیری های عاطفی و اجتماعی ایجاد می کند.

 

در مورد تک فرزند ها والدین توجه و تمرکز بیشتری روی این یگانه فرزند دارند (که البته گاه همراه با ترس و نگرانی نیز هست) این توجه متمرکز از همان سر آغاز حیات تا سال های بعد به اینگونه از سوی کودک دریافت و ثبت می شود که او از جهان اطراف خود بلافاصله و به گونه ای بدیهی پاسخ می گیرد و در نتیجه انتظار او را از واکنش هایی که از دیگران دریافت می دارد، به صورت بدیهی بالا می برد.

از سوی دیگر اما تک فرزند ها معمولا از حوصله زیاد والدین برای انتقال اطلاعات بهره مند می شوند که سبب می شود آنها در شرایط فرهنگی مناسب، از برخی برتری های شناختی برخوردار شوند. این احتمال در عین اینکه یک امتیاز است ولی در مواردی هم خود سبب جداماندگی کودک از جمع همسالان می شود چون دانایی های او می تواند به نظر کودکان دیگر و یا حتی دیر تر در مدرسه، پرمدعا به حساب بیاید. پژوهش های متعدد تلاش می کنند که با بالارفتن تعداد فرزندان در خانواده از میزان توجه ویژه و مراقبت ها کاسته می شود.

البته در خانواده های دو فرزندی این اصل صدق نمی کند. در این دسته از خانواده ها اثر متناسب متقابلی میان میزان توجهی که والدین به هر دو فرزند معطوف می کنند، رعایت حریم خصوصی فردی هر کودک و تعامل های اجتماعی سازنده برای کسب مهارت های اجتماعی به گونه ای مطلوب وجود دارد.
 

پژوهش های درازمدت روی تک فرزند ها تلاش می کنند اگرچه بزرگ شدن در میان خواهر و برادرها می تواند در دوران کودکی و به ویژه در رفتارهای اجتماعی دوران کودکی وجه تمایز بزرگی با تک فرزندی داشته باشد ولی اینگونه نیست که باید به ناچار سراسر زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد. به تعبیر یک روانشناس معاصر آلمانی (کاستن) در نهایت راه یعنی در بزرگسالی نمی توانیم از ویژگی های شخصیتی تک فرزند سخن بگوییم چراکه عوامل محیطی بسیاری تا پایان عمر بر شخصیت فرد اثر می گذارند که در نتیجه آنها خصوصیات مربوط به تک فرزندبودن تا حدود زیادی رنگ می بازند.

در همین راستا یعنی در راستای تنوع اجتماعی به سختی می توان از یک تک فرزند کلیشه ای سخن گفت. آیا مادری که به هر دلیل فاقد حضور پدر تک فرزند دارد با پدر و مادری که به دلیل اشتغال زیاد نخواسته اند فرزند دومی دارا باشند و مادری که بالاخره در سال های آخر امکان باروری توانسته فرزندی به دنیا بیاورد همه همان فضای یکسان عاطفی و تربیتی را برای تک فرزند خود ایجاد می کنند؟
 

یک امتیاز بزرگ شناخته شده تک فرزندبودن که در بسیاری از پژوهش ها دیده می شود، وجود انگیزه پیشرفت بسیار بالا و در نتیجه احتمال زیاد موفقیت های شغلی در تک فرزندان است.
 

این ویژگی در بسیاری از موارد دستاورد انتظار بالای والدین از تنها فرزندشان است که البته گاهی نیز به کودک آزاری آموزشی تبدیل می شود.
 

وقتی به توصیه های آموزشکاران به والدین تک فرزند ها نگاه می کنیم در یک نگاه مشکلات احتمالی تک فرزندی و پیشنهادهای مقابله با آنها را می بینیم. این توصیه ها از این دست هستند:

به تک فرزندتان فرصت های زیادی برای ارتباط با کودکان و بزرگسالان دیگر را بدهید.
 

به استحکام بخشیدن به دوستی هایش کمک کنید.
 

برای بازی و اوقات فراغت تک فرزند با دیگر کودکان به صورت جدی برنامه ریزی کنید.
 

بدانید که نازپروردگی نیز چون غفلت، به شخصیت در حال رشد کودک آسیب می زند.
 

به کودکتان حریم خصوصی بدهید.
 

در صورت به وجودآمدن شرایط دشوار مانند طلاق، جدایی، فقدان یا تغییرهای ناخواسته برای کودکان، بدانید کودکانی که از حمایت همشیرها محرومند نیاز به حمایت بیشتری دارند تا آسیب کمتری ببینند.
 

شیوا دولت‌آبادی

روانشناس

گردآوری و تنظیم:گروه سبک زندگی آکا ایران
.

منبع :