این بیماری اغلب توسط یک باکتری از طریق تماس جنسی منتقل می شود هرچند ممکن است در اثر سقط جنین، سقط عمدی و یا سایر روش های پزشکی تهاجمی نیز ایجاد شود. سالانه حدود2.5  میلیون زن به علت ایجاد عفونت التهابی لگن به پزشک مراجعه می کنند. این عفونت اغلب در زنانی که از نظر تماس های جنسی فعال بوده ودر اواخر نوجوانی و اوایل 20 سالگی و در زنانی که برای پیشگیری از حاملگی از آی یو دی استفاده می کنند ایجاد شده و ندرتا در زنان یائسه دیده می شود.

 

- کاندوم های لاستیکی انتخاب مناسبی برای جلوگیری از عفونت التهابی لگن می باشد.

- از آنجا که با استفاده از کاندوم،اسپرم ها به ندرت به محوطه واژن می رسند،این روش بر استفاده از دیافراگم،پوشش دهانه رحم،کرم های کشنده اسپرم و یا اسفنج برتری دارد.

  • اجتناب از تماس جنسی در هنگام قاعدگی زیرا خطر ابتلا به عفونت در حین قاعدگی افزایش می یابد:

- هنگام قاعدگی توده موکوسی محافظ دهانه رحم از بین می رود و وجود خون در محل،محیط کشت مناسبی را برای رشد باکتری گنوره آ بوجود می آورد.

- پوشش سطح داخلی رحم،که در برابر باکتری های مهاجم نقش حفاظتی دارد،ریزش می کند.

- اجتناب از سیگار:در افراد سیگاری و حتی افرادی که سابقه سیگار کشیدن دارند،خطر ابتلا به عفونت التهابی لگن بیشتر است.

  • از آی یو دی استفاده نکنید:

- مطالعات متعددی حاکی از افزایش میزان ابتلا به عفونت التهابی لگن در صورت وجود آی یو دی می باشد.

- آی یو دی باعث کلونی زایی باکتری ها در سطح خود شده و هم زمان پاسخ های ایمنی موضعی را کاهش می دهد.

  • از دوش واژینال بطور مکرر استفاده نکنید:استفاده مکرر از دوش واژینال،فلور طبیعی را تغییر داده و احتمال عفونت را افزایش می دهد.

- استثناء:در صورتی که احتمال دارد شریک جنسی حامل عفونت باشد، استفاده از دوش واژینال حاوی محلول کلروفیل محلول در آب، می تواند یک اقدام پیشگیری کننده باشد.

-در زنانی که از این قرص ها استفاده می کنند،احتمال ابتلا به عفونت کلامیدیایی افزایش می یابد.در مطالعات حیوانی،در حیواناتی که استروژن دریافت کرده  بودند،تعداد سلول های دهانه رحم مبتلا به عفونت بیشتر بوده و مدت زمان عفونت طولانی تر بوده است.

نتایج مورد انتظار

در مدت 1-2 روز پاسخ به درمان با آنتی بیوتیک مشاهده می شود.با دنبال کردن یک برنامه جامع درمانی که شامل استفاده از آنتی بیوتیک گیاهی یا داروئی و به همراه درمان های طبیعی مناسب و غیرسمی،درمان کامل عفونت التهابی لگن تا حدود 2 هفته باید صورت گیرد.

درمان

با وجود آنکه درمان استاندارد پزشکی به درمان با آنتی بیوتیک ها بستگی دارد؛ مصرف آنتی بیوتیک به خودی خود درمان کننده نبوده و در15% زنان مبتلا به عفونت التهابی لگن پاسخی مشاهده نشده، در 20% حداقل یک بار عود بیماری صورت گرفته و در 15%نازایی مشاهده شده است.تکیه بر آنتی بیوتیک ها کافی نیست زیرا معمولا این عفونت براثر بیش از یک ارگانیسم عفونت زا بوده و داروهای موثر بر گنوره آ بر کلامیدیا بی تاثیرند. به علاوه،بسیاری از سوشهای مقاوم به آنتی بیوتیک ایجاد شده و درحال افزایش هستند.

درمان موثرتر شامل استفاده از آنتی بیوتیک(گیاهی یا دارویی)به همراه درمان های طبیعی غیرسمی که باعث افزایش مقاومت ایمنی و بهبودی بافت ادراری-تناسلی صدمه می گردند، می باشد.

رژیم غذایی

  • استفاده از قند،الکل و غذاهای تصفیه شده که مانع از عملکرد ایمنی می شوند را محدود کنید:

- مصرف 75 گرم قند در یک وعده به هرشکلی که باشد(شکر،عسل،آب میوه)فعالیت گلبول های سفید(ایمنی) را تا 50% به مدت 5 ساعت تضعیف می نماید.

- الکل ترشح انسولین را افزایش داده و میزان بالای انسولین منجر به سرکوب عملکرد ایمنی می گردد.

- غذاهای پالایش شده که از کربوهیدرات های ساده تشکیل شده اند،به سرعت به قند تبدیل می شوند.

- یک رژیم غذایی سرشار از مواد غذایی کامل فرآوری نشده و ترجیحا طبیعی به خصوص غذاهای گیاهی(میوه ها،سبزیجات،حبوبات،دانه ها،آجیل ها و غلات کامل)و ماهی های آب های سرد مصرف نموده و کمتر از غذاهای حیوانی و غذاهای فرآوری شده استفاده کنید.

مکمل ها

  • مکمل موثر حاوی چندین ویتامین و مواد معدنی:بایستی شامل 400 میکروگرم اسیدفولیک،400 گرم ویتامین ب12 و 50-100 میلی گرم ویتامین ب6 باشد(همیشه مصرف اسیدفولیک بایستی با مصرف ویتامین ب12 همراه بوده تا فولیک اسید باعث پوشاندن علائم فقر ویتامین ب12 نگردد)،توصیه می شود به طور روزانه فرآورده چندگانه حاوی انواع ویتامین ها و مواد معدنی شناخته شده مصرف شود زیرا کمبود هریک از مواد غذایی می تواند بدن را مستعد ابتلا به عفونت سازد.
  • ویتامین A:"ویتامین ضدویروس"بوده و نقش مهمی در عملکرد ایمنی دارا می باشد:

- باعث حفاظت سطح پوست،دستگاه تنفس،دستگاه گوارش و ترشحات آنها می شود.تمامی این موارد مانعی ایجاد می کنند که خط اول دفاعی بدن را در برابر میکرو ارگانیسم ها تشکیل می دهد.

- روندهای ایمنی متعددی از جمله عملکرد گلبول های سفید و پاسخ آنتی بادی ها را تحریک یا تقویت می نماید.

- فعالیت مستقیم ضدویروسی دارد.

- سرکوب ایمنی در نتیجه هورمون های غدد فوق کلیوی(که دراثر استرس ایجاد می شوند)،سوختگی شدید و جراحی را مهار می نماید.

برخی از موارد ذکر شده اخیر احتمالا در نتیجه توانایی ویتامین A در ممانعت از کوچک شدن تیموس(غده اصلی سیستم ایمنی)در اثر استرس،و تقویت رشد این غده می باشد.

- دوز مصرفی:روزان 50000آی یو به مدت یک هفته؛

-احتیاط:از آنجا که میزان بالای ویتامین A می تواند منجر به نقص جنین گردد،زنان فعال جنسی که در سنین باروری هستند نبایستی این ویتامین را مصرف کنند، مگر آنکه از روش پیشگیری از بارداری مناسبی استفاده کنند.

  • بتاکاروتن: از آنجا که قابلیت تبدیل به ویتامین A دارد پیش ویتامین A  نیز نامیده می شود.بتاکاروتن در مقایسه با ویتامین A آنتی اکسیدان قوی تری بوده و اثرات محرک ایمنی از جمله افزایش فعالیت غده تیموس نیز دارا می باشد:

- بتاکاروتن پس از 7روز با افزایش سلول های تی کمک کننده/القاکننده،و پس از14 روز از طریق افزایش تمامی سلول های تی،باعث افزایش عملکرد تیموس می گردد.

- بتاکاروتن به میزان زیادی در تخمدان تجمع یافته و اعمال دفاعی متعددی را دارا می باشد:

1)بتاکاروتن با عمل آنتی اکسیدانی خود مانع تخریب سلولی ناشی از التهاب می گردد.

2)بتاکاروتن افزاینده ایمنی بوده و باعث افزایش فعالیت اینترفرون شده(ماده شیمیایی مخصوصی که با عفونت ویروس ها و سرطان مقابله می کند)،میزان آنتی بادی را افزایش داده و فعالیت گلبول های سفید(که به عوامل عفونی حمله می کنند)را تقویت می کند.

- دوز مصرفی:روزانه 100000  آی یو به مدت 2 ماه؛

  • ویتامین C: ویتامینC مستقیما اثر ضد باکتری و ضد ویروس دارا بوده و آثار افزاینده ایمنی متعددی دارد:

- بهبود پاسخ و عملکرد گلبول های سفید؛

- افزایش میزان اینترفرون؛

- افزایش ترشح هورمون ها از غده تیموس؛

- دوز مصرفی:هفته اول 500 میلی گرم چهار بار در روز،سپس 250 میلی گرم سه بار در روز به مدت 3روز؛

  • بیوفلاونوئیدها:گروهی از رنگدانه های گیاهی هستند که مسئول رنگ گل ها و میوه ها می باشند.این ترکیبات آنتی اکسیدان بسیار قوی می باشند و هنگامی که به همراه ویتامینC مصرف شوند، به میزان زیادی جذب و اثر آن را افزایش می دهند.

دوز مصرفی:روزانه 1000میلی گرم؛

  • روی: روی در بسیاری از عملکردهای سیستم ایمنی نقش حیاتی اعمال نموده و برای فعال سازی فاکتور تیموسی سرم(هورمون مترشحه از تیموس که خصوصیات افزاینده ایمنی وسیعی دارد)ضروری است.به علاوه برای عملکرد مناسب گلبول های سفید لازم بوده، تخریب ذرات خارجی و میکروارگانیسم ها را تقویت نموده، با ویتامین A عملکرد سینرژیک(همکاری)داشته و از رونوشت برداری بسیاری ویروس ها ممانعت می نماید.

دوز مصرفی:روزانه30 میلی گرم؛

  • عصاره تیموس: اطلاعات بالینی قابل توجهی حاکی از آن است که عصاره تیموس از طریق افزایش فعالیت غده تیموس،باعث تجدید عملکرد و تقویت سیستم ایمنی می گردد.

- غده تیموس خانواده ای از هورمون ها را که با اثر بر گلبول های سفید، بر رشد و عملکرد آنها نظارت دارند،ترشح می نمایند.میزان پایین این هورمون ها با کاهش عملکرد ایمنی و افزایش احتمال ابتلا به عفونت در ارتباط است.

- سلول های تی که از غده تیموس بوجود آمده اند،بسیاری از فعالیت های ایمنی را هماهنگ می نماید.این سلول ها بخش های اصلی سیستم ایمنی را تشکیل می دهند و از اهمیت زیادی در مقابله با عفونت های ویروسی و باکتریایی برخوردار است.

- دوز مصرفی:روزانه معادل 120 میلی گرم پلی پپتید خالص با وزن مولکولی کمتر از 10000و یا تقریبا 500 میلی گرم فراکسیون پلی پپتیدی خام مصرف نمایید.

درمان گیاهی

  • کلروفیل: کلروفیل حاوی عوامل محرک سلولی می باشد که در تجدید سلولی مساعدت می نمایند.کلروفیل از طریق شکستن دی اکسیدکربن و آزادسازی اکسیژن، باعث افزایش مقاومت سلولی نسبت به باکتری های مهاجم غیرهوازی(در حضور اکسیژن زنده نمی ماند)می گردد.

دوز مصرفی:10میلی گرم کلروفیل محلول در چربی چهار بار در روز به مدت 1 ماه؛

  • بروملین: در مرحله حاد عفونت التهابی لگن،احتمال تحریک شدید بافتی و در نتیجه تشکیل آبسه و اتصال آن در لوله های رحمی وجود دارد.این موضوع می تواند منجر به ایجاد اثر دائمی و بسته شدن لوله گردد.بروملین شامل گروهی از آنزیم های پروتئولتیک(هضم کننده پروتئین)حاوی اتم گوگرد بوده که از آناناس به دست می آیند.این آنزیم ها بسیاری از عوامل التهابی را مهار نموده و حالات التهابی،منجر به بهبود سریع گشته و احتمال ایجاد اثر دائمی را کاهش می دهد.بروملین همچنین دارای خواص ضدمیکروبی بوده و یک مطالعه در کشور ایتالیا حاکی از نفوذ آن به لوله های رحمی می باشد:

1)برای افزایش اثر ضد التهابی بهتر است بروملین بین وعده های غذایی مصرف شود.در این صورت آنزیم های آن صرف هضم نمودن مواد غذایی نمی گردد.

2)دوز مصرفی:هفته اول 250میلی گرم چهار بار در روز،بین وعده های غذایی،سپس سه بار در روز به مدت 6هفته؛

  • مهر طلایی:آنتی بیوتیک طبیعی با ایمنی و اثر قابل توجه بوده و فعال ترین ماده موثره آن به نام سولفات بربرین طیف وسیعی از عملکرد ضدباکتریایی بر علیه بسیاری از باکتری ها(از جمله کلامیدیا و استرپتوکوک)؛پروتوزوا و قارچ ها نشان می دهد.اثر مهر طلایی بر برخی از این میکروارگانیسم ها قوی تر از آنتی بیوتیک های معمول بوده اما برخلاف آنها باکتری های محافظ واژن و روده(لاکتوباسیل ها)را از بین نمی برد:

- بربرین در محیط قلیایی اثر ضد میکروبی بیشتری دارد.با مصرف کمتر فرآورده های حیوانی و استفاده بیشتر از مواد غذایی گیاهی به خصوص میوه ها،می توان محیط قلیایی ایجاد نمود.با وجود آنکه اغلب میوه ها اسیدی هستند،در عمل هضم، محتوای اسیدی آنها مصرف شده و بخش قلیایی آنها باقی می ماند.

  • دوز مصرفی: عصاره جامد(پودر خشک)به نسبت 4:1(یا8 تا12 درصد محتوای آلکالوئید):در دوره حاد بیماری 400میلی گرم سه بار در روز و سپس در هنگام بهبود 200میلی گرم سه بار در روز؛(دوز مصرفی بایستی براساس میزان بربرین باشد و توصیه می شود از عصاره های استاندارد استفاده شود)

هماور: اثر نرم کنندگی(عاملی که منجر به نرم شدن غشاهای موکوسی گردد)داشته، و حاوی تانن های قابض می باشد.این مواد به همراه موسیلاژ(مایع محافظ،ضخیم چسبنده) و آلانتوئین(ماده گیاهی که منجر به رشد سلول های تازه می گردد)باعث جمع شدن زخم می گردند.آلانتوئین قدرت انتشار زیادی داشته حتی در مصرف موضعی به عمق بافت ها نفوذ می نمایند:

- دوز مصرفی: پس از فاز حاد یکی از اشکال زیر را انتخاب کنید. 500 میلی گرم گیاه خشک شده(در خلاء و سرما)سه بار در روز و یا 30 قطره عصاره مایع 1:1 دو یار در روز در هنگام بهبودی استفاده کنید.

- احتیاط:استفاده موضعی هماور ایمن بوده اما استفاده خوراکی آن بایستی تحت نظارت پزشک صورت گیرد.افرادی که هماور استفاده می کنند بایستی به دقت تحت بررسی باشند زیرا یکی از آلکالوئیدهای موجود در آن با وقوع بیماری کبدی ارتباط دارد.

در درمان این بیماری گیاهان افزاینده ایمنی مانند سرخارگل  نیز استفاده می شوند.

  • در طب سنتی در مرحله آماس بدون چرک از ختمی(به صورت خوراکی،ضدالتهاب و ضد میکروب)،تخم پوست کنده کدو تنبل(به صورت خوراکی،روبشگر رادیکال آزاد،مدر)،آب بارهنگ کبیر(به صورت خوراکی و داخل زهدان به عنوان ضد التهاب )،و اسفناج(به صورت خوراکی،ضدالتهاب)،استفاده می شود.

در مرحله آماس چرکی از ختمی به صورت ضماد بر شرمگاه/داخل زهدان(آنتی اکسیدان)،شوید به صورت ضماد بر شرمگاه/داخل زهدان(ضدمیکروب)،تخم افسنطین(ضدالتهاب،ضدتب،ضدمیکروب)،روغن خیری به صورت موضعی بر شرمگاه، بابونه به صورت ضماد بر شرمگاه/داخل زهدان(ضدالتهاب،ضدمیکروب)،تخم کتان به صورت ضماد بر شرمگاه/داخل زهدان(ضدالتهاب،ضدآسیب بافتی)،شنبلیله به صورت ضماد بر شرمگاه/داخل زهدان (ضد درد،ضد تب،ضدالتهاب،ضدمیکروب)،بنفشه خشک به صورت ضماد بر شرمگاه/داخل زهدان(ضدتب،ضدمیکروب،ضد آسیب بافتی)،استفاده می شود.

درمان موضعی

  • دوش واژینال کلروفیل: استفاده با دقت از دوش واژینال منجر به کاهش تعداد ارگانیسم های غیرهوازی شده و باعث بهبود دهانه رحم و احتمالا نواحی بالاتر شده و در نتیجه احتمال نازایی یا حاملگی خارج از رحمی را کاهش می دهد.طرز تهیه:یک قاشق غذاخوری کلروفیل را در یک فنجان آب ریخته و به هم بزنید.

* دوز مصرفی:پس از فاز حاد به مدت سه هفته به صورت یک روز در میان از این دوش واژینال و بسته تخلیه واژن استفاده کنید.

  • بسته تخلیه واژن: تخلیه بافته های تخریب شده را بهبود می بخشد.در بسته تخلیه واژن یک پارچه نخی حاوی چندین داروی گیاهی و مواد معدنی وجود دارد که این مجموعه باعث بهبود تخلیه و التیام بافتی می گردد.بسته توسط پزشک در محل قرار داده شده و توضیحات کافی به بیمار داده شده.پس از24 ساعت، با کشیدن نخ متصل،بسته بیرون آورده می شود.سپس بایستی دوش واژینال کلروفیل تهیه شده و استفاده شود.

طب فیزیکی

  • حرارت درمانی: حرارت درمانی باعث تسریع بهبود موضعی بافت و افزایش گاما گلوبین ها(نوعی از آنتی بادی های سیستم ایمنی که در سطوح موکوسی را از تهاجم باکتری ها و ویروس ها محافظت می نماید)در عفونت التهابی لگن می گردد؛میزان استفاده:در فاز حاد،2-3 دوره تقریبا 30 دقیقه ای در هفته؛
  • حمام نشسته: باعث افزایش جریان خون و تخلیه لگن شده و تون عضلات صاف در ناحیه لگن را بهبود می بخشد:

- در این روش ابتدا بدن تا ناحیه بالای لگن در آب داغ و سپس سرد، فرو برده می شود.حمام داغ که باعث کاهش درد نیز می گردد به مدت 3 دقیقه در دمای 40.5-46 درجه سانتی گراد انجام شده و بلافاصله پس از آن حمام سرد در درجه حرارت 13-24 درجه سانتی گراد به مدت 30 ثانیه صورت می گیرد.

- سطح آب داغ بایستی حداقل 2.5  سانتی متر بیش از سطح آب سرد باشد؛در نتیجه بدن به اندازه کافی گرم شده و مانع از لرزیدن می گردد.

- ماساژ کپل ها حین حمام سرد باعث افزایش واکنش می گردد.

- این حمام به صورت سه تایی صورت گرفته بدین صورت که سه بار متوالی از آب گرم و سرد استفاده شده و حمام نهایی با آب سرد خواهد بود.حداقل دو وان مجزا برای این کار لازم است.به جای آن می توان از وان حمام برای آب گرم و از یک تشت پلاستیکی بزرگ برای آب سرد استفاده نمود.

میزان استفاده:در فاز حاد،یک یا دو بار در روز؛

منبع: کتاب بیماری های زنان و درمان های طبیعی( تالیف دکتر ناهید خورشیدی و دکتر مریم حمزه لو مقدم)