عفونت التهابی لگن، عفونت دستگاه تولید باروری زنان بوده و معمولا با ورود باکتری هایی مانند نایسریا گنوره آ و کلامیدیا تراکوماتیس به رحم و سپس انتشار آنها و ایجاد عفونت در لوله های فالوپ،دهانه رحم(سرویکس)، رحم،تخمدان ها و یا مثانه، همراه است.این بیماری اغلب توسط یک باکتری از طریق تماس جنسی منتقل می شود هرچند ممکن است در اثر سقط جنین، سقط عمدی و یا سایر روش های پزشکی تهاجمی نیز ایجاد شود. سالانه حدود2.5  میلیون زن به علت ایجاد عفونت التهابی لگن به پزشک مراجعه می کنند. این عفونت اغلب در زنانی که از نظر تماس های جنسی فعال بوده ودر اواخر نوجوانی و اوایل 20 سالگی و در زنانی که برای پیشگیری از حاملگی از آی یو دی استفاده می کنند ایجاد شده و ندرتا در زنان یائسه دیده می شود.

احتمال وجود هر نوع بیماری مقاربتی یا انواع عفونت های تناسلی بایستی به دقت ارزیابی گردد. درمان مناسب و به دقت کافی برای بیماری های فوق الذکر می تواند در این بیماران از ایجاد بیماری های پیچیده ای چون عفونت التهابی لگن جلوگیری نماید. عفونت در تخمدان ها و لوله های فالوپ می تواند باعث چسبندگی و جوشگاه شود که خود این امر می تواند به نازایی منجر گردد. علاوه بر مراقبت های زیادی که درمورد این بیماری حاد مورد نیاز است، فراگیری چگونگی پیشگیری از عود بیماری نیز از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. در تمامی زنانی که به بیماری التهابی لگن دچار بوده اند، خطر عود بیماری وجود داشته و یک چهارم از این افراد از عوارض شدید و طولانی مدت این بیماری رنج می برند. پس از یک بار عفونت، احتمال نازایی 13% و پس از سه بار عفونت این احتمال تا 70% افزایش می یابد.

در کتاب هدایه المتعلمین فی الطب نوشته اخوینی بخاری در قرن چهارم هجری قمری، شرح بیماری به نام آماس رحم ذکر شده است که در مراحل ابتدایی و چرکی با عفونت التهابی لگن یکسان است. آماس رحم در مرحله نخست با تب تیز، درد میان ناف و شرمگاه، دردپشت و پهلو، نبض منشاری(اره ای) و متواتر و سردرد همراه است. در مرحله دوم پیشرفت بیماری با ظهور علایمی چون خروج چرک از دهانه رحم، هذیان گفتن و کاهش تب مشخص شده است. در این مرحله احتمال انتشار چرک به مثانه یا حفره شکمی و در نتیجه خروج آن از راه ادرار یا مدفوع نیز وجود دارد. در مرحله سوم آماس صلب و سفت و قابل لمس می شود و تب از بین می رود. این نشانه ها کم و بیش مشابه نشانه های  ارائه شده در طب مدرن می باشد و نشانگر این است که پزشکان طب سنتی ایران با این بیماری آشنا بودند و برای درمان آن نیز راه حل هائی ارائه داده اند.

مراحل اولیه بیماری:(هفته اول)

  • مراحل اولیه واژن با بوی ناخوشایند؛
  • درد هنگام مقاربت؛
  • درد و حساس شدن ناحیه تحتانی لگن(شکم)در یک یا دو طرف؛
  • کمر درد؛
  • احساس بیماری؛
  • تب پایین؛
  • تکرر ادرار دردناک؛
  • خونریزی غیرطبیعی،
  • دوره های قاعدگی ممکن است زودتر از حد معمول اتفاق رخ دهد، در طی دوره قاعدگی درد ممکن است افزایش یافته و ممکن است خونریزی قاعدگی شدید باشد.
  • شروع قاعدگی ممکن است هم زمان با شروع عفونت التهابی لگن باشد.

علائم بعدی:(هفته1-3)

  • درد شدید و حساس شدن ناحیه تحتانی شکم؛
  • تب بالا؛
  • ترشحات زیاد و با بوی ناخوشایند از واژن؛

علل

  • عفونت باکتریایی نایسریا گنوره آ (40 تا60 درصد موارد) و کلامیدیا تراکوماتیس(30%موارد):

- سایر باکتری های از جمله مایکوپلاسما هومینیس،استرپتوکوک و هئوموفیلوس آنفولانزا عوامل اولیه نیستند، اما اغلب در اجتماع باکتریایی این عفونت شرکت دارند.

- اغلب عفونت از طریق شریک جنسی مبتلا انتقال می یابد.

- ممکن است عفونت از طریق روش های پزشکی تهاجمی انتقال یابد.این عوامل شامل موارد زیر می باشند:

  • زایمان؛
  • سقط؛
  • کورتاژ{تراشیدن و بیرون آوردن لایه مخاطی رحم به منظور تشخیص بیماری و یا خارج کردن محتویات رحم(سقط عمدی)}؛
  • جراحی در ناحیه لگن؛
  • گذاشتن آی یو دی؛

 عوامل افزایش دهنده خطر ابتلا

  • داشتن چندین شریک جنسی: در زنانی که چندین شریک جنسی دارند،خطر ابتلا 4.6 برابر نسبت به زنانی که یک شریک جنسی دارند بیشتر است.
  • استفاده یا سابقه استفاده از آی یو دی؛
  • سابقه عفونت التهابی لگن و یا سابقه التهاب دهانه رحم؛
  • شروع زود هنگام روابط جنسی: خطر ابتلا در یک فرد 15 ساله فعال جنسی 1به 8 بوده،درحالیکه این خطر در افراد حدود 24 سال به نسبت 1به 80 کاهش می یابد.
  • استفاده از قرص های جلوگیری از حاملگی: احتمال ابتلا به عفونت با کلامیدیا افزایش می یابد.
  • روشهای پزشکی تهاجمی که ممکن است منجر به انتقال باکتری شوند شامل:

- اتساع دهانه رحم؛

- سقط؛

- کورتاژ:تراشیدن رحم به منظور خارج کردن آنچه رشد یافته،تهیه نمونه برای تشخیص،یا به منظور انجام سقط عمدی؛

  • هیستروسالپینوگرافی( تزریق ماده حاجب یا ماده ایجاد کننده کنتراست، به داخل رحم به منظور گرفتن عکس با استفاده از اشعه ایکس)
  • دمیدن در لوله ها: دمیدن هوا در لوله های فالوپ به منظور گرفتن اشعه ایکس؛
  • سیگار کشیدن:در مطالعه 197 زن که به علت اولین ابتلا به عفونت التهابی لگن در بیمارستان بستری شده بودند، سیگاری ها در مقایسه با افرادی که سیگار نمی کشیدند،1.7 برابر بیشتر در معرض ابتلا به عفونت التهابی لگن بودند.در کسانی که سابقه سیگار کشیدن داشتند، خطر ابتلا تا2.3  افزایش یافته بود.دیگر مطالعات نتایج مشابهی به همراه داشته است.
  • استفاده مکرر از دوش واژینال: استفاده مکرر از دوش واژینال باعث برهم خوردن فلور طبیعی واژن شده و احتمال ایجاد عفونت را افزایش می دهد. مطالعه 100 بیمار که به علت این عفونت بستری شده بودند حاکی از آن است که در زنانی که در ماه سه بار یا بیشتر از دوش واژینال استفاده نموده بودند، نسبت به زنانی که کمتر از یک بار در ماه از دوش استفاده نموده اند،خطر ابتلا 3.6 بار بیشتر بود.

منبع: بیماری های زنان و درمان های طبیعی(تالیف: دکتر ناهید خورشیدی و دکتر مریم حمزه لو مقدم)