آکاایران: کم خونی یکی از بیماری های شایع و مخصوصا در زنان است و در سنین مختلف در افراد رخ میدهد و علائم های مختلفی را در هر فرد نشان میدهد. درمان کم خونی ساده است اما همین درمان ساده خیلی از مشکلات شما را برطرف میکند. در کودکان کم خونی هم میتواند باعث افزایش وزن و هم کاهش وزن شود، پس هر فرد باید حتما یکبار هم شده آزمایش خون بدهد و وضعیت کم خونی خود را بررسی کند. در این مقاله مروری جامع بر کم خونی شده است:

کم خونی چیست

علت کم خونی چیست

علائم کم خونی چیست؟

انواع کم خونی چیست؟

چرا کم خونی میگیریم؟

عوارض کم خونی چیست؟

چگونه بفهمم کم خونی دارم؟

درمان کم خونی ناشی از کمبود آهن


bxs1

کم خونی یک بیماری است که در آن شما به اندازه کافی سلول های قرمز خون سالم برای حمل اکسیژن کافی به بافت های بدن ندارید. داشتن کم خونی ممکن است شما را خسته و ضعیف کند. اشکال مختلف کم خونی وجود دارد که هر کدام علت خاصی دارند. کم خونی می تواند موقت یا بلند مدت باشد و از خفیف تا شدید باشد. اگر مشکوک به کم خونی هستید به پزشک خود مراجعه کنید زیرا ممکن است علائم هشدار دهنده بیماری جدی باشد.

bxs2

کم خونی زمانی اتفاق می افتد که هموگلوبین یا سلول های قرمز خونی سالم در بدن کاهش می یابد. هموگلوبین قسمت مهمی از سلول های قرمز خونی است و اکسیژن را می رساند. اگر سلول های قرمز خونی غیر طبیعی باشند یا هموگلوبین به مقدار کم باشد یا غیر طبیعی باشد سلول های بدن اکسیژن کافی دریافت نمی کنند. علائم کم خونی مانند خستگی به دلیل دریافت نکردن مواد لازم برای عملکرد درست بروز می کنند.  کم خونی مشکل اصلی در امریکا است که افرادی که بیمار هستند بیشتر در معرض آن قرار دارند. فاکتورهای مهم عبارتند از:

- نوع خاصی از کم خونی ارثی است و از زمان تولد وجود دارد.

- خانم ها در سن باروری در معرض کم خونی ناشی از کمبود آهن هستند. این کم خونی به خاطر از دست دادن خون در قاعدگی و افزایش خون مورد نیاز در بارداری می باشد.

- بزرگسالان به خاطر رژیم غذایی نامناسب یا مصرف قرص دچار کم خونی می شوند.

- انواع مختلف کم خونی وجود دارد. این کم خونی ها دلایل و درمان های متفاوتی دارند. کم خونی ناشی از کمبود آهن رایج ترین نوع است و با تغییر رژیم غذایی و مکمل های آهن برطرف می شود. برخی از انواع کم خونی، مانند کم خونی خفیف که در طول بارداری اتفاق می افتد، طبیعی هستند. اما برخی از انواع کم خونی ها خطرناک هستند.

bxs3

کم خونی زمانی رخ می دهد که خون شما به اندازه کافی گلبول های قرمز ندارد. این حالت زمانی رخ می دهد که:

  • بدن شما به اندازه کافی گلبول های قرمز تولید نمی کند

  •  خونریزی باعث می شود که گلبول های قرمز شما سریعتر از آنها جایگزین شود
  • بدن شما گلبول های قرمز را از بین می برد

سلول های قرمز خون چه کاری انجام می دهند؟

بدن شما سه نوع سلول خونی ایجاد می کند: سلول های سفید خون برای مبارزه با عفونت، پلاکت ها برای کمک به لخته شدن خون و گلبول های قرمز برای حمل اکسیژن در بدن. گلبول های قرمز حاوی هموگلوبین هستند - یک پروتئین غنی از آهن که به خون رنگ قرمز می دهد. هموگلوبین گلبول های قرمز را قادر می سازد تا اکسیژن را از ریه های شما به تمام قسمت های بدن انتقال دهد و دی اکسید کربن را از دیگر قسمت های بدن به ریه ها منتقل کند تا بتوان آن را بیرون کشید. بیشتر سلول های گلبول قرمز، از جمله گلبول های قرمز، به طور مرتب در مغز استخوان تولید می شوند - مواد اسفنجی موجود در حفره های بسیاری از استخوان های بزرگ شما. برای تولید هموگلوبین و گلبول قرمز، بدن شما نیاز به آهن، ویتامین B12، فولات و سایر مواد مغذی دارد.

bxs4

درمان سردرد کم خونی

علائم و نشانه های کم خونی متفاوت است که عبارتند از:

  • خستگی
  • ضعف
  •  رنگ پریدگی یا زردی پوست
  •  ضربان قلب نامنظم
  • تنگی نفس
  • سرگیجه 
  •  درد قفسه سینه
  • دستها و پاهای سرد
  •  سردرد

در ابتدا، کم خونی خفیف است اما با بی توجهی به علت افزایش علائم کم خونی نیز شدید می شود.

چه وقت برای دیدن پزشک مناسب است؟

- اگر به دلایل نامعلومی احساس خستگی می کنید، با پزشک خود ملاقات کنید. بعضی از کم خونی ها، مانند کم خونی کمبود آهن یا کمبود ویتامین ب 12، شایع تر هستند.

- خستگی به علت کم خونی خیلی زیاد است، بنابراین تصور نکنید که اگر خسته هستید باید کم خونی داشته باشید. بعضی از مردم متوجه می شوند که هموگلوبین آنها کم است، که نشان می دهد کم خون هستند. اگر به شما گفته شده است که نمی توانید خون را به دلیل هموگلوبین کم، اهدا کنید، با پزشک خود ملاقات کنید.

bxs5

کم خونی فقر آهن

بیش از چهارصد نوع کم خونی وجود دارد که به سه گروه دسته بندی می شوند:

  • کم خونی ایجاد شده به خاطر کمبود خون
  • کم خونی ایجاد شده به خاطر کاهش تولید سلول های قرمز خونی
  • کم خونی ایجاد شده به خاطر تخریب سلول های قرمز خونی
bxs6

سلول های قرمز خونی در طول خونریزی کاهش می یابند؛ این مسئله به مرور زمان اتفاق می افتد که قابل تشخیص نیست. این نوع خونریزی مزمن به دلیل مسائل زیر اتفاق می افتد:

  • سرطان، تورم معده، بواسیر مصرف قرص خای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند آسپرین یا ایبوپروفن که باعث زخم می شود.
  • قاعدگی یا بارداری؛ به خصوص اگر خونریزی شدید باشد یا بارداری چندقلو باشد.
bxs7

در این کم خونی، بدن مقدار کمی سلول قرمز خونی تولید می کند یا سلول های خون به درستی کار نمی کنند. در این حالت سلول های قرمز خونی به خاطر غیر طبیعی بودن یا کمبود مواد معدنی یا ویتامین ها کاهش می یابند. مشکلاتی که با این کم خونی همراه است عبارتند از:

  • کم خونی داسی شکل
  • کم خونی ناشی از کمبود آهن
  • کمبود ویتامین
  • مشکلات مغز استخوان
  • بیماری های دیگر
bxs8

این بیماری نوعی ناهنجاری ارثی است که به دلیل بیماری ژنتیکی شکل سلول تغییر می کند. این سلول ها به سرعت از بین می روند بنابراین اکسیژن به اندام های بدن نمی رسد و باعث  کم خونی می شود. این سلول ها در رگ های ریز گیر می کند و باعث درد می شود.

درمان آن:

 درمان این کم خونی ممکن است شامل مصرف اکسیژن، داروهای تسکین دهنده درد و مایعات خوراکی و داخل وریدی برای کاهش درد و جلوگیری از عوارض باشد. پزشکان همچنین ممکن است تزریق خون، مکمل اسید فولیک و آنتی بیوتیک را توصیه کنند.

bxs9

این کم خونی به خاطر کمبود آهن در بدن ایجاد می شود. مغز استخوان در مرکز استخوان به آهن نیاز دارد تا هموگلوبین را بسازد. هموگلوبین قسمتی از سلول های قرمز خونی است که اکسیژن را به اندام های بدن منتقل می کند. فاقد آهن کافی، بدن نمی تواند هموگلوبین کافی را برای سلول های قرمز خونی تامین کند. بنابراین کم خونی ناشی از کمبود آهن اتفاق می افتد. این نوع کم خونی به دلایل زیر ایجاد می شود:

  • رژیم غذایی فقیر از آهن؛ به خصوص در کودکان، نوزادان، نوجوانان و گیاهخواران
  • سوخت و ساز بدن در طول شیردهی و بارداری 
  • پریودی
  • کمبود خون 
  • مشکلات گوارشی مانند عمل جراحی در معده یا روده کوچک
  • برخی قرص ها، غذاها یا نوشیدنی های کافئین دار

درمان آن:

نارسایی کمبود آهن. درمان این نوع کم خونی معمولا شامل مکمل های آهن و تغییرات در رژیم غذایی شما می شود. اگر علت اصلی فقدان آهن از دست رفتن خون است - غیر از قاعدگی - منبع خونریزی باید در محل قرار گیرد و متوقف شود. برای درمان این مشکل ممکن است از جراحی استفاده شود.

bxs10

این کم خونی به خاطر کمبود ویتامین ب دوازده و فولات اتفاق می افتد. این دو ویتامین برای تشکیل سلول های قرمز خونی استفاده می شوند. بیماری هایی که موجب کم خونی ناشی از کمبود ویتامین می شوند عبارتند از:

  • کم خونی مگالوبلاستیک: این کم خونی به خاطر کمبود ویتامین ب دوازده یا فولات می باشد.
  • کم خونی خطرناک: جذب نامناسب ویتامین ب دوازده به خاطر بیماری کرون، عفونت روده، برداشتن قسمتی از روده یا معده یا عفونت ناشی از ایدز اتفاق می افتد. 
  • کمبود ناشی از رژیم غذایی: کم خوردن گوشت باعث کمبود ویتامین ب دوازده می شود یا گاهی کم سبزیجات خوردن نیز باز کمبود فولات می شود.
  • دلایل دیگر کمبود ویتامین: بارداری، مصرف الکل، قرص، بیماری های روده.
  • در ابتدای بارداری، مصرف فولیک اسید از نقص لوله عصبی در جنین جلوگیری می کند.

درمان آن:

کم خونی کمبود ویتامین. درمان اسید فولیک و کمبود B12 شامل مکمل های غذایی و افزایش این مواد مغذی در رژیم غذایی شما می شود. اگر سیستم گوارش شما مشکل جذب ویتامین ب 12 داشته باشد، ممکن است نیاز به ویتامین ب 12 داشته باشید. در ابتدا، ممکن است هر روز نیاز به تزریق داشته باشید. 

bxs11

این مشکلات مانع از تولید سلول قرمز خونی می شود. کم خونی در این دسته به دلیل مشکلات زیر ایجاد می شود:

  • کم خونی آپلاستیک زمانی اتفاق می افتد که سلول های مغز استخوان کاهش یابند یا وجود نداشته باشند. این کم خونی ارثی است و در اثر پرتودرمانی، عفونت یا شیمی درمانی نیز ایجاد می شود.
  • تالاسمی زمانی اتفاق می افتد که سلول های قرمز خونی بالغ نمی شوند یا رشد نمی کند. تالاسمی بیماری ارثی است. این بیماری از خفیف تا شدید می باشد. 
  • اگر مغز استخوان در معرض مواد سمی باشد باعث کاهش سلول های قرمز خونی می شود. سمی شدن با سرب در بزرگسالان و کودکان اتفاق می افتد. 

درمان آن:

پیوند مغز استخوان ممکن است در بعضی شرایط درمان موثر باشد. داروهای سرطان به نام هیدروکسی اوره نیز برای درمان کم خونی سلولهای داسی شکل مورد استفاده قرار می گیرد.

bxs12

این کم خونی زمانی اتفاق می افتد که هورمون های ضروری برای تولید سلول های قرمز خونی خیلی زیاد هستند. شرایطی که باعث این کم خونی می شود عبارتند از:

  • بیماری های کلیه
  • کم کاری تیروئید
  • سایر بیماری های مزمن مانند سرطان، عفونت، دیابت، لوپوس
  • سن بالا
bxs13

هنگامی که سلول های قرمز خونی خیلی حساس و شکننده هستند و نمی توانند استرس را تحمل کنند پیش از بلوغ شکسته می شوند و کم خونی تخریبی ایجاد می شود. این کم خونی در هنگام توجه یا بعد از آن ایجاد میشود. گاهی هیچ دلیلی برای این کم خونی موجود نیست. دلایل این کم خونی عبارتند از:

  • بیماری های ارثی مثل تالاسمی
  • استرس زاها مثل عفونت، قرص و برخی غذاها
  • سموم برخی بیماری های کلیوی یا کبدی
  • آسیب به سیستم ایمنی بدن
  • گرفتگی دریچه های قلب، مغز، تومور، لخته شدن خون و فشار خون بالا
  • در مواردی نادر، طحال سلول های قرمز خونی را گیر انداخته و آن ها را از بین می برد.

درمان آن:

درمان کم خونی های همولیتیک شامل اجتناب از داروهای مشکوک، درمان عفونت های مرتبط و مصرف داروهایی است که سیستم ایمنی بدن شما را سرکوب می کند که ممکن است به گلبول های قرمز شما حمله کند. بسته به شدت کم خونی شما، ممکن است خونریزی خون یا پلاسمافرسز ضروری باشد. پلاسمافرسز یک نوع از روش فیلتر کردن خون است. در موارد خاص، حذف طحال ممکن است مفید باشد.

bxs14

 کم خونی ناشی از بیماری های مزمن. برخی بیماری ها مانند سرطان، ایدز، آرتریت روماتوئید، بیماری کلیوی، بیماری کرون و سایر بیماری های التهابی مزمن می توانند با تولید گلبول های قرمز تداخل دارا باشند.

درمان آن:

 کم خونی ناشی از بیماری های مزمن. درمان خاصی برای این نوع کم خونی موجود نیست. پزشکان بر درمان بیماری زمینه ای تمرکز می کنند. اگر علائم شدید باشد، یک انتقال خون یا تزریق اریتروپویتین مصنوعی، هورمونی که به طور کلی توسط کلیه ها تولید می شود، ممکن است به تحریک تولید گلبول های قرمز و کاهش خستگی کمک کند.

bxs15

این کم خونی ناخوشایند، تهدید کننده زندگی وقتی رخ می دهد که بدن شما گلبول های قرمز خون را تولید نمی کند. دلایل این کم خونی عبارتند از عفونت، داروهای خاص، بیماری های خود ایمنی و قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سمی.

درمان آن:

درمان این کم خونی ممکن است شامل انتقال خون به منظور افزایش سطح گلبول های قرمز باشد. اگر مغز استخوان شما بیمار باشد و نمیتواند سلولهای خونی سالم ایجاد کند، ممکن است به پیوند مغز استخوان نیاز داشته باشید.

bxs16

درمان کم خونی

این عوامل باعث افزایش خطر کم خونی می شوند:

 1. یک رژیم غذایی فاقد ویتامین خاص. داشتن یک رژیم غذایی که به طور مداوم آهن پایین، ویتامین B-12 و فولات کم دارد خطر ابتلا به کم خونی را افزایش می دهد.

2. اختلالات روده. اختلال روده ای که بر جذب مواد مغذی در روده کوچک شما تأثیر می گذارد مانند بیماری کرون و بیماری سلیاک، شما را در معرض ابتلا به کم خونی قرار می دهد.

3. قاعدگی. به طور کلی، زنانی که در معرض یائسگی نیستند خطر کمبود آهن را نسبت به مردان و زنان یائسه دارند. به این دلیل است که قاعدگی باعث از دست دادن سلول های قرمز خون می شود.

4. بارداری. اگر باردار هستید و چندین ویتامین با اسید فولیک مصرف نمی کنید، در معرض خطر ابتلا به کم خونی هستید.

5. شرایط مزمن.  اگر سرطان، نارسایی کلیه یا یک بیماری مزمن دیگر دارید، ممکن است در معرض ابتلا به کم خونی باشید. این شرایط می تواند منجر به کمبود گلبول های قرمز شود.

6. سابقه خانوادگی. اگر خانواده شما سابقه کم خونی ارثی داشته باشد، مانند کم خونی سلولهای داسی شکل، ممکن است خطر ابتلا به این بیماری نیز افزایش یابد.

7. عوامل دیگر. سابقه عفونت های خاص، بیماری های خون و اختلالات خود ایمنی، الکل، قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سمی و استفاده از بعضی از داروها می توانند بر تولید گلبول های قرمز اثر گذاشته و منجر به کم خونی شوند.

8. سن. افراد بالای 65 سال در معرض خطر کم خونی هستند.

bxs17

کم خونی ناشی از درمان فاقد چربی می تواند مشکلات بسیاری را به همراه داشته باشد، از جمله:

  • خستگی شدید. هنگامی که کم خونی شدید است، ممکن است خیلی خسته باشید که نمیتوانید کارهای روزمره را کامل کنید.
  • عوارض بارداری. زنان باردار با کم خونی فقر آهن ممکن است بیشتر به عوارضی مانند زایمان زودرس مبتلا شوند.
  •  مشکلات قلبی. کم خونی می تواند به ضربان قلب سریع یا نامنظم (آریتمی) منجر شود. وقتی که شما کم خون هستید، قلب شما باید خون بیشتری پمپاژ کند تا کمبود اکسیژن خون را جبران کند. این می تواند به افزایش ضربان قلب منجر شود.
  • مرگ. برخی از کم خونی های ارثی مانند کمخونی سلول داسی شکل می توانند جدی و منجر به عوارض تهدید کننده زندگی شوند. از دست دادن مقدار زیادی خون ناشی از کم خونی شدید می باشد و می تواند منجر به مرگ شود.
bxs18

علائم کم خونی

برای تشخیص کم خونی، پزشک ممکن است از شما درباره سابقه پزشکی و خانوادگی بپرسد، یک معاینه فیزیکی انجام دهد و آزمایشات زیر را انجام دهد:

 شمارش کامل خون (CBC)

CBC برای شمارش سلول های خونی در یک نمونه از خون شما استفاده می شود. برای کم خونی، پزشک سطوح گلبولهای قرمز موجود در خون (هماتوکریت) و هموگلوبین خون شما را بررسی می کند. مقدار هماتوکریت بالغ از یک عمل پزشکی به دیگری متفاوت است، اما معمولا بین 40 تا 52 درصد برای مردان و 35 و 47 درصد برای زنان است. مقدار هموگلوبین بالغ معمولا به میزان 14 تا 18 گرم در هر دسی لیتر برای مردان و 12 تا 16 گرم در دسی لیتر برای زنان است.

 آزمون برای تعیین اندازه و شکل گلبول های قرمز شما

برخی از گلبول های قرمز شما همچنین ممکن است برای اندازه، شکل و رنگ غیر معمول مورد آزمایش قرار گیرند.

تست های تشخیص اضافی در کم خونی

- اگر کم خونی دارید، پزشک ممکن است آزمایش های بیشتری برای تعیین علت اصلی انجام دهد. به عنوان مثال، کم خونی کمبود آهن می تواند منجر به خونریزی مزمن زخم، پولیپ های خوش خیم در روده بزرگ، سرطان روده بزرگ، تومورها یا مشکلات کلیه شود.

- گاهی اوقات ممکن است لازم باشد یک نمونه از مغز استخوان خود را برای تشخیص کم خونی بررسی کنید.


bxs19

علت کم خونی

درمان کم خونی ناشی از کمبود آهن معمولا با مصرف مکمل های آهن و تغییر رژیم غذایی غنی از آهن انجام می شود.

bxs20

پزشک شما برای افزایش میزان آهن از دست رفته از بدن مکمل آهن تجویز می کند. رایج ترین مکمل تجویزی سولفات آهن است که دو روز در هفته باید مصرف شود. برخی افراد در اثر مصرف مکمل های آهن عوارض جانبی زیر را مشاهده می کنند:

  •  درد شکم
  • یبوست یا اسهال
  •  سوزش معده
  •  احساس بیماری
  • مدفوع سیاه

- عوارض جانبی به مرور زمان از بین می روند. البته در صورت وجود عوارض، پزشک توصیه می کند مکمل را کمی بعد از غذا یا همراه غذا مصرف کنید. همچنین در صورت وجود مشکل، پزشک توصیه می کند یک یا دو قرص در روز مصرف کنید.

- اگر به خاطر عوارض جانبی نمی توانید سولفات آهن مصرف کنید، مکمل گلوکونات آهن تجویز می شود.

- در برخی موارد، به عنوان مثال اگر بیماری کلیوی دارید، تزریق آهن توصیه می شود.

- مکمل ها را دور از دسترس کودکان قرار دهید. مصرف بیش از حد مکمل آهن در کودکان باعث مرگ می شود.

bxs21

اگر کمبود آهن در رژیم غذایی باعث کم خونی ناشی از کمبود آهن شده باشد، پزشک به شما توصیه های لازم را می کند. غذاهای غنی از آهن عبارتند از:

  •  سبزیجات تیره مانند شاهی و کلم 
  •  نان و غلات غنی از آهن
  • برنج قهوه ای
  •  لوبیا 
  • آجیل و دانه ها
  •  گوشت قرمز و سفید
  • ماهی 
  •  توفا
  •  تخم مرغ
  • میوه خشک مانند زردآلو خشک، کشمش و آلو خشک

رژیم غذایی شما باید حاوی تمام مواد گروه های اصلی باشد تا رژیم سالم و متعادل باشد. غذاها و مایعات حاوی ویتامین ث بسیار مهم هستند زیرا به جذب آهن کمک می کنند.

اگرچه مصرف بیش از حد برخی غذاها و نوشیدنی ها مانع از جذب آسان آهن می شود. این مواد عبارتند از:

  •  چای و قهوه 
  •  کلسیم موجود در لبنیات مانند شیر
  • بازدارنده های آنتی اسید مانند قرص های مسکن هضم غذا
  • غلات کامل- اگرچه غلات منبع خوبی از آهن هستند، اما شامل اسید فیتیک هستند که مانع از جذب آهن توسط بدن از طریق سایر قرص های می شوند.

اگر جای دادن آهن در رژیم غذایی کار دشواری باشد باید به متخصص تغذیه مراجعه کنید. آن ها رژیم سالمی برای شما تجویز می کنند.

bxs22

پزشک سعی می کند دلیل کم خونی را برطرف کند تا دوباره اتفاق نیفتند. به عنوان مثال قرص های ضد التهاب غیراستروئیدی باعث خونریزی معده می شود، پزشک قرص دیگری تجویز می کند که احتمال خونریزی معده را به حداقل برساند. پریودی شدید با قرص یا عمل جراحی برطرف می شود.

bxs23

- پزشک از شما می خواهد دو تا 4 هفته پس از شروع مصرف مکمل آهن به او مراجعه کنید تا تغییرات را ملاحظه کند. 

- تست خون برای بررسی مقدار هموگلوبین خون انجام می شود.

- اگر تست خون بهبود را نشان دهد، پزشک ادامه مصرف مکمل ها را پیشنهاد می کند و توصیه می کند دو تا چهار هفته بعد دوباره مراجعه کنید.

- اگر مقدار هموگلوبین و سلول های قرمز خونی طبیعی باشد، پزشک مصرف مکمل ها را برای 3 ماه دیگر توصیه می کند تا به بدن کمک کند مقدار آهن افزایش یابد.

- بعد از آن باید قادر باشید مکمل ها را قطع کنید. شرایط شما باید هر سه ماه مورد بررسی قرار گیرد.  

bxs24
  1. گاهی اوقات بعد از رسیدن آهن به مقدار مناسب دوباره شروع به کاهش می کند.
  2. این حالت در صورتی رخ می دهد که به مقدار کافی آهن در رژیم غذایی خود جای نداده باشید، باردار باشید یا پریودی شما سنگین باشد.
  3. در این موارد از شما خواسته می شود برای جلوگیری از برگشت کم خونی مصرف مکمل ها را ادامه دهید. در این حالت باید روزی یک مکمل مصرف کنید.
bxs25
  • اگر مقدار آهن افزایش نیابد، پزشک در خصوص تعداد دفعات مصرف مکمل از شما می پرسد.
  • برخی افراد به خاطر عوارض مکمل ها را مصرف نمی کنند. 
  • اگر مکمل ها را مصرف نکنید شرایط شما بهبود پیدا نمی کند.
  • اگر مکمل ها را به ترتیب گفته شده مصرف می کنید و بهبودی در مقدار آهن مشاهده نکردید، پزشک شما را به متخصص ارجاع می دهد.

.

منبع : ooma.ir