آکاایران: نوبت به امتحان که می رسد، بعضی دانش آموزان بی خیال اند و بعضی از آنها استرس زیادی دارند؛ آنقدر استرس دارند که با اینکه درس می خوانند و تنبلی هم نمی کنند، نمی توانند نمره خوبی بگیرند. با دکتر فریبا عربگل، فوق تخصص روان پزشکی کودکان و نوجوانان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در این باره گفت وگو کرده ایم تا والدین بهتر بدانند با فرزندانشان چطور برخورد کنند...

 

 

▪ خانم دکتر! اضطراب امتحان مشکل شایعی به نظر می رسد. این طور نیست؟

بله، تا جایی که درجه هایی از اضطراب امتحان در ۳۰ ۲۰ درصد کودکان و نوجوانان دانش آموز دیده می شود.

 

 

 

▪ این پدیده در بین دختران بیشتر شایع است یا پسران؟

در دختران شایع تر است.

 

 

 

▪ شما به عنوان یک روان پزشک، چه تعریفی از اضطراب امتحان دارید؟

قبل از اینکه جواب شما را بدهم بهتر است کمی درباره اضطراب توضیح بدهم و قبل از هر چیز باید اضطراب طبیعی را از اضطراب غیرطبیعی و بیمارگونه جدا کنیم.

 

 

 

▪ یعنی اضطراب مفید هم داریم؟

بله، درجه هایی از اضطراب و استرس می تواند مثبت باشد و احساس تهییج و به دست آوردن یک فرصت را به فرد بدهد؛ مثلا استرسی که باعث می شود یک ورزشکار در مسابقه بهتر از زمان تمرین عمل کند.

 

 

 

▪ این استرس در مورد دانش آموزان چگونه است؟

وقتی یک دانش آموز در زمان امتحان دچار تهییج و اضطراب می شود، تمرکزش را روی مطالعه افزایش می دهد و باعث می شود برنامه خود را منظم تر کند. همچنین وقت بیشتری روی مدیریت زمان داشته باشد. در نهایت این اضطراب باعث افزایش عملکرد فرد خواهد شد. این اضطراب باعث بهبود عملکرد ما می شود و آن را «تکلیف محور» می گوییم.

 

 

 

▪ چه زمانی اضطراب منفی می شود؟

زمانی که فرد احساس کند اوضاع از کنترلش خارج است، تحت فشار قرار گرفته و تمرکز خود را از دست داده است. این اضطراب باعث ارزیابی شناختی منفی، نداشتن تمرکز، واکنش های فیزیولوژیک نامطلوب و افت عملکرد شخص می شود؛ مثل اضطراب امتحان.

 

 

 

▪ فردی که به اضطراب امتحان مبتلاست، چه حالتی پیدا می کند؟

اضطراب امتحان ۲ بعد دارد:

 

«بعد جسمانی» شامل واکنش فیزیولوژیک خودکار مانند تپش قلب، سردرد، تعریق، لرزش دست و اندام ها، رنگ پریدگی، حالت تهوع و استفراغ و.... و «بعد شناختی و فکری» که در این حالت فرد دلواپسی راجع به پیامد کار و شکست و ناکامی پیدا می کند و دست به تحقیر و سرزنش خود و مقایسه خودش با دیگران می زند. همین انتظارات منفی باعث می شود مشکل تمرکز و توجه و فراموش کردن مطالب خوانده شده پیدا کند که همه اینها مانع انجام تکلیف و گرفتن نتیجه نامطلوب در امتحان می شود.

 

 

▪ ریشه اضطراب امتحان چیست؟

 

به نظر می رسد مانند تمام بیماری ها و حالت های روان پزشکی، عواملی دست به دست هم می دهند تا کودکی به حدی مضطرب شود که نتواند توانایی های واقعی خود را نشان دهد مثلا گاه علل شخصیتی باعث پدید آمدن این قضیه می شوند. معمولا اشخاص دچار چنین اضطراب هایی عزت نفس پایین و احساس خودکارآمدی پایین تری دارند، شکست ها و ناکامی های متعددی را تجربه کرده اند یا اضطراب منتشر دارند. علل خانوادگی هم در بروز این اضطراب تاثیر دارند؛ عللی مانند الگوی خشک و غیرقابل انعطاف در پرورش کودک، انتظارات بیش از حد والدین و تفکر کمال طلبانه آنها، تنبیه وسرزنش، تشویق نشدن و وضعیت اقتصادی اجتماعی نامناسب.

 

گاهی والدین پیام هایی را به فرزند خود می فرستند که او را دچار اضطراب می کند مثلا به او می گویند همین امسال را فرصت داری؛ تو باید مرا سرافراز کنی و مایه سرشکستگی من در فامیل نشوی، ببینم چه می کنی»، «اگر قبول نشوی همه تلاش مرا بی نتیجه می گذاری»، «ای خدا! کاش زودتر این امتحان کنکور تمام می شد، دلم مانند سیر و سرکه می جوشد» و «همه آینده تو در گروی همین امتحان است و...!» می توان علل آموزشگاهی را هم در ایجاد استرس در کودک و نوجوان موثر دانست؛ مواردی مانند انتظارات بیش از حد و نابجای معلم، درس و امتحان دشوار، ماهیت امتحان (مانند بعد رقابتی و مسابقه ای بالا در امتحان کنکور)، ناآشنا بودن مراقبان امتحان، محدودیت های زمانی، محیط نامناسب امتحان، وجود عوامل مزاحم مانند سروصدا، نور نامناسب، گرمای محیط و...

 

 

▪ خود امتحان هم می تواند عامل اضطراب باشد؟

 

بله، گاهی ماهیت امتحان به گونه ای است که بیشتر از امتحان های دیگر در شخص اضطراب ایجاد می کند. مثلا امتحان کنکور یک مسابقه است و این طور نیست که اگر کسی به حد مشخصی از توانایی رسیده باشد، حتما پذیرفته شود. یک رقابت است، رقابتی سخت و فشرده.

 

 

 

   لیلا افشار


گردآوری و تنظیم:گروه سلامت آکا ایران
.

منبع :