آکاایران: کاوش در دنیای پر از شگفتی کودکان، نیاز به کسب اطلاعات در زمینه های مختلف روانشناختی کودک و آگاهی از تمایزات شخصیتی آنها دارد. کودکان نیز مانند بزرگسالان دارای شخصیت های روحی متفاوتی بوده و با شناخت ابعاد مختلف شخصیتی کودک، رفتار و شیوه تربیتی متفاوت خواهد داشت و کنترل آنها در مسیر صحیح میسر خواهد بود.

 

کمرویی در کودکان نوعی ابعاد شخصیتی محسوب شده و بروز آن در کودک، به عوامل متعددی نظیر مسائل ژنتیکی، طبقه اجتماعی و فرهنگی والدین و شیوه رفتار و تربیت پدران و مادران وابسته است.

 

محققان حوزه علوم اجتماعی ویژگی خجالتی بودن در کودکان را مسئله ای طبیعی دانسته و معتقدند درصد زیادی از علائم کمرویی با گذشت زمان و تغییر شیوه های تربیتی در محیط خانواده برطرف می شود، اما در صورتی که مدت زمان بروز علائم یا شدت آن از میزان طبیعی بیشتر شود، کمرویی دیگر بعد شخصیتی کودک محسوب نشده و یک اختلال جدی به شمار می رود که باید برای درمان آن اقدام کرد و کودک تحت نظر معالجات پزشکی قرار گیرد.

 

به کودکان مبتلا به این اختلال از دیدگاه روانشناسی کمرویی اطلاق نشده و در اصطلاح آنها به فوبیای اجتماعی مبتلا هستند.

 

ترس از برقراری ارتباط با گروه های همسال یا بزرگسالان یا وحشت از قضاوت اطرافیان از شیوه سخن گفتن، راه رفتن و بازی کردن منجر به انزوا و گوشه نشینی کودکان مبتلا به اضطراب اجتماعی شده و توانایی انجام فعالیت های روزانه مثل انجام تکالیف مدرسه یا رفتن به مدرسه و زندگی عادی را از این بیماران سلب می کند.

 

 

وقتی این بیماری شدیدتر می شود، علائم حادی نظیر امتناع کودک از سخن گفتن با افراد بیگانه تظاهر می کند که در اصطلاح روانشناسی به این بیماری لالی انتخابی گفته شده و باعث افت شدید کودک در زمینه آموزشی و تحصیلی و قطع برقراری ارتباط و تعاملات اجتماعی او با دنیای خارج می شود.

مطابق با آمار انجام شده، ۵ درصد از افراد از این اختلال رنج می برند و درصد ابتلا به این بیماری در دختران و پسران کوچکتر از

 

۱۲ سال یکسان گزارش شده است، اما تحقیقات نشان می دهد دختران بیشتر از پسران مستعد ابتلا به این اختلال بوده و تشخیص بیماری در دختران مشکل تر است و علائم دیرتر از پسران ظهور می کند.

● تشخیص بموقع

باید توجه داشت بهترین زمان برای تشخیص اختلال فوبیای اجتماعی در کودکان در سن هشت سالگی است و در سنین پائین تر از آنجایی که انتقال احساسات در کودکان دشوارتر است، تشخیص بیماری مشکل تر خواهد بود و نیاز به بررسی های بیشتری دارد.

 

اهمیت تشخیص بموقع این بیماری و اقدام به منظور رفع علائم و کنترل بیماری به اندازه ای اهمیت دارد که جدی نگرفتن علائم یا تمایز قائل نشدن میان ویژگی های کودک کمرو با کودکان مبتلا به فوبیای اجتماعی، منجر به ریشه دواندن اختلال جدی روانی در کودک شده و زندگی تحصیلی و اجتماعی او را دستخوش آسیب های متعدد قرار خواهد داد.

عوامل متعددی در بروز علائم فوبیای اجتماعی نقش دارد. مطابق با مطالعات انجام شده، در کودکانی که بستگان درجه یک یا دو آنها به این اختلال مبتلا هستند، احتمال شیوع بیماری به میزان قابل توجهی افزایش پیدا می کند.

 

والدین مبتلا به این اختلال یا پدر و مادرانی که شخصیت غیر اجتماعی داشته یا درونگرا و انزوا طلب هستند، باید توجه دارا باشند کودکان آنها بیشتر از کودکان دیگر در معرض خطر ابتلا به اختلال فوبیای اجتماعی قرار دارند و احتمال پاسخ منفی به محرک های محیطی و امتناع از قرار گرفتن در محیط های نا آشنا در آنها بیشتر از همسالانشان است.

عوامل محیطی ـ اکتسابی مانند اختلالات گفتاری و تکلم کودک، شیوه نادرست تربیتی والدین یا آموزگاران با کودکان مبتلا به اختلالات روانی مانند بیش فعالی یا دیگر ناهنجاری های رفتاری، اختلالات رفتاری پدر و مادر و استفاده از تنبیهات بدنی یا تحقیر کردن کودک در تشدید علائم و تبدیل شدن کمرویی به اختلال نقش دارد.

 

 

● فوبیای اجتماعی

 

نشانه های اختلال در کودکان مبتلا به این بیماری از سال های اولیه پس از تولد بروز پیدا کرده و تا سنین نوجوانی در قالب های مختلف رفتاری تظاهر پیدا می کند. این کودکان در سنین قبل از دبستان، تمایلی به حضور در محیط های اجتماعی حتی مکان های بازی ندارند.

گاهی اوقات علائمی که در کودکان مبتلا به بیش فعالی مشاهده می شود، در این بیماران وجود دارد. هیجانی شدن هنگام مواجهه با اتفاقات نوین، وحشت زیاد از صحبت کردن یا ترس غیر طبیعی هنگام ملاقات افراد نوین از دیگر علائم کودکان مبتلا به این اختلال است. این کودکان در دوران تحصیل از روخوانی کتاب های درسی با صدای بلند واهمه دارند.

 

هیچ وقت آغاز کننده یک مکالمه حتی با نزدیک ترین اعضای خانواده خود نیستند، جرأت درخواست کمک در زمینه تحصیلی از آموزگار یا همکلاسی های خود را ندارند و در مواردی در حضور دیگران غذا نمی خورند یا با تلفن نیز صحبت نمی کنند.

گاهی اوقات حضور این گونه کودکان، آنقدر در محیط خانواده یا مدرسه کمرنگ می شود که به طور ناخودآگاه نادیده گرفته می شوند و شدت علائم تا حدی زیاد می شود که منجر به بروز علائم افسردگی یا اختلالات شدید رفتاری می شود.

 

در برخی مواقع این ترس در قالب اضطراب جدایی از والدین تظاهر پیدا می کند و در مواردی ترس بیش از حد از تاریکی، مرگ، بلندی، غرق شدن، رعد و برق، حشرات، جراحت و... ممکن است از علائم اختلال فوبیای اجتماعی در کودکان باشد که باید جدی گرفته شود.

در برخی کودکان ظهور علائم بالینی مانند دردهای شکمی، حالت تهوع و استفراغ، سردرد یا سرگیجه هنگام قرار گرفتن در محیط های اجتماعی یا کلاس درس از نشانه های این اختلال است.

 

مرگ یا جدایی والدین در تشدید علائم بیماری مؤثر بوده و گاهی اوقات کودکان را در معرض خطر ابتلا به این اختلال قرار می دهد.

● راهکار

روش های روان درمانی یا دارودرمانی به منظور کاهش یا رفع نشانه های بیماری در کودکان مؤثر است. علاوه بر این تغییر در شیوه زندگی و رفتار والدین با کودک در بهبود این اختلال مفید شناخته شده است.

 

تحقیقات نشان می دهد رژیم غذایی کودکان مبتلا به فوبیای اجتماعی باید عاری از مواد کافئین دار مانند شکلات، چای و نوشابه باشد. مواد غذایی بسیار شیرین نیز در تشدید علائم نقش دارد.

برای مقابله با واکنش اجتنابی کودکان و کمک به برقراری همزیستی مسالمت آمیز با محیط اطراف، یکی از راهکارها استفاده از روش تشویق و پاداش است.

 

بسیاری از کودکان مبتلا به این اختلال از مواجهه با مکان های نا آشنا یا مکان هایی که از آن تجارب یا خاطرات بدی دارند، واهمه دارند، تعیین کردن پاداش یا تشویق کردن کودک پس از برقراری ارتباط یا پیدا کردن جرأت کافی برای ورود به گروه های غریبه یا محل های نا آشنا، در کاهش علائم بیماری مؤثر خواهد بود.

یکی از مشکلات شایع کودکان مبتلا به فوبیای اجتماعی، صحبت نکردن با افراد غریبه است.

 

این کودکان فقط با پدر و مادر یا خواهر و برادرانشان صحبت می کنند و مکالمه آنها تنها به صحبت با این افراد یا با اسباب بازی هایشان محدود می شود.

بدترین راهکار، هیجانی کردن این کودکان و اجبار آنها برای قرار گرفتن در محل های پرجمعیت است. کودک کمرو از این که ده ها جفت چشم به او خیره شود و از او بخواهد تا صحبت کند، واهمه دارد.

 

در مراحل اولیه درمان بهتر است کودک در جمع های خانوادگی با حضور تعداد محدودی از دوستان یا دو نفر از افرادی که برای کودک غریبه هستند، قرار گیرد و توصیه متخصصان بی توجهی آنها به کودک است تا اینکه او امنیت را در محیط احساس کند، در صورت مشاهده علائم بهبودی، می توان تعداد افراد حاضر در جلسه را به نفرات بیشتری افزایش داد.

باید توجه داشت روش های روان درمانی کودکان مبتلا به فوبیای اجتماعی مستلزم صرف وقت کافی و توجه است.

 

در مراحل حاد بیماری، تجویز دارو با توجه به سوابق ژنتیکی و بیماری کودک پیشنهاد می شود.در صورتی که علائم افسردگی در کودکان مبتلا به فوبیای اجتماعی مشاهده شود، روش های درمان و نوع داروهای تجویزی متفاوت خواهد بود.

باید توجه داشت، رها کردن کودک در غار تنهایی اش و تلاش نکردن برای برقراری ارتباط و کمک به او برای آشتی با اجتماع، باعث تشدید علائم خواهد شد. والدین مبتلا به این بیماری یا پدران و مادرانی که خود خجول یا کم صحبت هستند، باید از روش های روان درمانی یا افراد فعال و پویا برای درمان بیماری کودک خود کمک بگیرند.

 

گفتنی است، تماشای بیش از حد برنامه های تلویزیونی، صرف مدت زمان طولانی برای بازی و... از عواملی هستند که باعث تشدید بیماری می شود.


گردآوری و تنظیم:گروه سلامت آکا ایران
.

منبع :