آکاایران: وسواس در کودکان چگونه است؟

آکاایران: روان شناسان و متخصصان افکار ناخوانده را وسواس فکری و اعمال ناخوانده را وسواس عملی می نامند که برخلاف میل فرد در ذهن او تولید می شود و شخص احساس می کند کنترلی بر آنها ندارد. فرد وسواسی می کوشد موارد مزاحم را نادیده بگیرد و از ذهن خود بیرون کند اما اغلب در این مسیر شکست می خورد. وسواس به شدت برای افراد اضطراب زاست و می تواند آثار مخربی بر زندگی وی داشته باشد. مهم است بدانید که این اختلال تنها مختص بزرگسالان نیست و یک تا سه درصد کودکان نیز ممکن است با مشکلات وسواس درگیر شوند. از آنجا که این اختلال توام با درد، ناراحتی جسمی و فیزیکی خاصی نیست معمولا تا سنین نوجوانی هم برای خود فرد و خانواده و نزدیکانش ناشناخته باقی می ماند. اگر این بیماری در همان مراحل اولیه تحت درمان قرار گیرد، آداب رفتاری و رفتارهای اجتنابی، فرصت رشد کردن خواهند داشت و در نتیجه وسواس به دیگر قسمت های زندگی فرد وارد نخواهد شد.

 

 

 

وسواس در کودکان چگونه است؟

 

اختلال وسواس فکری عملی در کودکان (Obsessive Compulsive Disorder (OCD به اشکال مختلف دیده می شود. دکتر هایده صابری وسواس در کودکان را این گونه تعریف می کند: «وسواس یکسری افکار یا اعمال یا تصویرهای ذهنی ناخوانده است. این افکار و تصاویر ذهنی به صورت نوعی اجبار تجربه می شود و فرد نمی تواند بر آنها غلبه کند. در کل روان شناسان، وسواس در کودکان را تفکر جادویی می نامند.» وی معتقد است وقتی کودک از افکار ناخواسته، احساسات منزجرکننده، شرمندگی و حسی مبهم شکایت دارد، به نزدیکان خود این پیام را می رساند که دچار اختلال وسواس شده است. تشخیص بیماری وسواس در کودکان مشکل است زیرا شکل هایی از وسواس به صورت طبیعی در پیش از هفت سالگی در کودکان دیده می شود یا ممکن است کودک از بیان این افکار که گاهی از نظر وی خجالت آور است نزد والدین خودداری کند.

 

دکتر صابری در این زمینه اظهار داشت: «گاهی وسواس در کودک همراه با دیگر اختلالات رفتاری و روان شناختی چون افسردگی، اضطراب اجتماعی و اختلالات عادتی مانند ناخن جویدن، تیک، سوءمصرف مواد مخدر و اختلال یادگیری نمایان شود و حتی دیده شده که برخی از کودکان وسواسی، اختلال بیش فعالی را نیز داشته اند که متاسفانه تشخیص وسواس در کودکان را با مشکل روبه رو می کند. وی در پاسخ به اینکه اختلال در پسر بچه ها شایع تر است یا دختر بچه ها گفت: «معمولا در پسر بچه ها پررنگ تر و بیشتر است تا اینکه به سن نوجوانی که می رسند آمارشان با دخترها برابر می شود. شاید بهتر باشد ، بگوییم وسواس در پسرها زودتر شروع می شود.»

 

 

 

● علایم و نشانه های وسواس در کودکان

 

این متخصص کودک نمونه های افکار و اعمال وسواسی در کودکان را چنین برمی شمارد: «افکاری چون ترس از آلودگی و میکروب، ترس از آسیب به خود و دیگران، نیاز به پرسیدن و اعتراف کردن و گفتن، شستن، چک کردن، تکرار کردن، لمس کردن، شمردن، منظم و احتکار کردن را می توان از جمله اعمال وسواسی نام برد. اعمال وسواسی تقریبا همیشه با افکار وسواسی همراه هستند اما افکار وسواسی می تواند با اعمال وسواسی همراه نباشد. گاهی وقت ها کودکان وسواسی آیین های عجیبی در کارهای خود دارند مثلا ما کودکی وسواسی داشته ایم که وقتی شب می خواست به تخت برود اعمال و آیین خوابیدن به جا می آورد؛ اینکه چهار بار شب بخیر بگوید، چهار بار چراغ اتاقش را خاموش و روشن کند.

 

چک کردن یا اشتغال ذهنی با نظم و ترتیب ممکن است زمان زیادی از وقت کودک را بگیرد؛ اینکه کتاب ها، مدادها و سایر وسایل حتما با ترتیبی خاص چیده شود و هنگامی که این کارها را انجام ندهد مضطرب و ناراحت می شود. نشانه های وسواس در کودکان ممکن است در برخی زمان ها و شرایط تشدید شود مانند شروع سال تحصیلی، جدایی از اعضای خانواده، جدایی پدر و مادر، نقل مکان به یک خانه نوین، تغییر مدرسه و... . در کل متوسط سن بروز وسواس در کودکان بین ۱۰تا ۱۴سالگی است هر چند ممکن است از سن هفت سالگی بروز این اختلال را در برخی کودکان ببینیم.» دکتر صابری در مورد تمرکز این دسته از کودکان در کلاس های آموزشی معتقد است تمرکز در کودکان وسواسی به علت اشتغال ذهنی به افکار وسواسی پایین است و این مساله می تواند کودک را با افت تحصیلی مواجه کند.

 

 

 

● علل وسواس و نقش خانواده در درمان

 

روان شناسان و متخصصان علل گوناگونی را مطرح کرده اند. عوامل زیست شناختی و روان شناختی هر دو در بروز این اختلال نقش دارند. دکتر هایده صابری در این مورد اشاره دارد: «روش های فرزندپروری والدین، کنترل بیش از حد، محافظت بیش از حد یا داشتن معیارها و ملاک های سختگیرانه و همچنین پذیرش مشروط کودکان می تواند زمینه ساز مشکلات اضطرابی در کودکان شود. هرچند گرایش های اضطرابی در کودکان می تواند هم از طریق الگو برداری از والدین و هم به صورت وراثتی از خانواده تاثیر بپذیرد.

 

باید این مساله را یادآور شد که ایجاد یک فضای خانوادگی و اجتماعی گرم، کم تنش، فاقد سوءرفتار و احترام به خودمختاری و استقلال کودک می تواند از بروز اختلالات روان شناختی در کودکان پیشگیری کند. علاوه بر نقش خانواده، مدرسه و جامعه بسیار مهم است.» وی در زمینه برخورد والدین و خانواده با کودکان وسواسی ادامه می دهد: «خانواده هایی که فرزند وسواسی دارند اکثرا دیده شده که به دو شیوه رفتار می کنند؛ یک دسته آنهایی هستند که به اعمال و رفتارهای وسواسی فرزندشان کمک می کنند تا اضطراب کمتری را تجربه کنند مثلا وقتی می بینند که بچه شان در حال شمردن تعداد شستن دست هایش است به او یاری کرده و در شمارش سهیم می شوند. نوع دیگر برخورد والدین این است که با خشم و پرخاشگری از فرزندشان می خواهند از کارها و رفتارهای وسواسی شان دست بردارند. تجربه نشان داده است که این دو شکل رفتار والدین و اعضای خانواده به درمان کودک کمک نمی کند.

 

 

در مورد این بیماری خانواده باید از کمک حرفه ای برای درمان فرزندش استفاده و از روش های کمکی درمانگر حمایت کند. توصیه می کنم زمانی که پدر و مادرها از اختلال وسواس کودکشان مطمئن شدند حتما اولیا و معلمان مدرسه را در جریان بگذارند و اطلاعات و راهنمایی های مربوط به این بیماری را در اختیارشان قرار دهند.» پژوهش ها و تحقیقات مختلف نشان داده بهترین روش درمان اختلال وسواس استفاده از روش های رفتاری شناختی در ترکیب با دارو درمانی است. در درمان شناختی رفتاری، مشاور در چهار مرحله سعی می کند به درمان بپردازد. قدم اول ،آموزش اینکه وسواس چیست که استعاره های محبوب کودک را معرفی می کند.

 

در گام دوم راهبردهای شناختی یا خودگویی های سازنده و مرحله بعدی نقشه موفقیت یا شکست ها و قدم آخر رویارویی و بازداری از پاسخ است. وی در پاسخ به اینکه داروهای وسواس برای کودکان در آینده اثرات نامطلوبی در پی دارد، گفت: «طبعا اثرات منفی وسواس بیش از هر دارویی است. کودکان مبتلا به وسواس اگر درمان نشوند در نوجوانی دچار بیماری های اضطرابی می شوند و به مواد مخدر گرایش پیدا کرده و از ۱۸ سالگی به بعد بیماری افسردگی را تجربه می کنند.»

 

 

 

   فرزانه نیکروح متین
مصاحبه با دکتر هایده صابری در مورد وسواس در کودکان


برگرفته از: www.salamat.ir
گردآوری و تنظیم:گروه سلامت آکا ایران
.

منبع : persianpersia.com