بکن، نکن‌های کودکانه

ارزش ها آن دسته از خصوصیات انسانی هستند که از قدر و منزلتی پایدار برخوردار است. ارزش ها، هنجارهایی است که فرد بر اساس آن زندگی می کند و اخلاقیاتی است که خوب و بد را نزد او تعیین می کند. مهم ترین هدف والدین در تربیت نیز، آن است که فرزندی با اخلاق و  مسئولیت پذیر بار بیاورند.......

ارزش ها آن دسته از خصوصیات انسانی هستند که از قدر و منزلتی پایدار برخوردار است. ارزش ها، هنجارهایی است که فرد بر اساس آن زندگی می کند و اخلاقیاتی است که خوب و بد را نزد او تعیین می کند. ارزش، خصوصیتی است که هم به صاحب خود نفع می رساند و هم به کسی که با او در ارتباط است. مهم ترین هدف والدین در تربیت نیز، آن است که فرزندی با اخلاق و  مسئولیت پذیر بار بیاورند.

بسیاری از والدین می خواهند که اخلاقیات فرزندشان شامل صداقت،شجاعت،اعتمادبه نفس، نظم، احترام، مهربانی و عدالت باشد. درک هر فرد از خوبی و بدی به مرور زمان و با تاثیر گرفتن از خانواده،دوستان، جامعه،مذهب و وسایل ارتباط جمعی شکل می گیرد. بسیاری از والدین آرزو می کنند که ارزش های فرزندانشان به ارزش های خودشان شبیه باشد.

 

اما ارزش هایی که کودکان برای زندگی خود انتخاب می کنند، می تواند با ارزش های والدین شان متفاوت باشد چون آنها تحت تاثیر عواملی متفاوت قرار گرفته اند. با بزرگ تر شدن بچه ها، توانایی های شناختی آنها نیز افزایش می یابد و می توانند برای تشخیص و انتخاب رفتار اخلاقی با تفکر و استدلالی عمیق تر پیش بروند. والدین از نه تا یادزده سالگی می توانند با اغتنام فرصت،با فرزندان خود درباره اخلاقیات صحبت کنند. کودکان در این سن می توانند مفاهیم گسترده تر را درک کنند و در عین حال، همچنان با والدین خود رابطه ای نزدیک داشته باشند. والدین باید در این دوره، ارزش های خود درباره جنسیت را نیز به فرزندان منتقل کنند تا این ارزش ها بتواند در آینده برزندگی آنها، تاثیر مثبت بگذارد.

کودکان را می توان با روش هایی متفاوت در معرض رفتارهای صحیح قرار داد. آموزش اصول اخلاقی صحیح با آموزش ریاضی، بهداشت،آشپزی یا مسائل مربوط به جنسیت در اساس تفاوتی ندارد. نکات خود را به طور مکرر تکرار کنید، از موقعیت های مناسب آموزش استفاده کنید و از رفتارخود الگویی مناسب در اختیار بچه ها قرار دهید، نقش فعال برعهده بگیرید و هنگام فعالیت های روزمره، هرگاه فرصتی پیش آمد، مسائل اخلاقی را به فرزندانتان آموزش دهید. بچه های پیش دبستانی، خوب و بد را از رفتار دیگران و از تشویقی که هنگام خوش رفتاری دریافت می کنند، می آموزند. بچه های دبستانی آن را از اطلاعاتی که در اختیار آنها قرار می گیرد و از مثال هایی که می توان مبنی بر آن اطلاعات زد، می آموزند. اما نوجوانان به اطلاعاتی دقیق تر نیاز دارند تا بتوانند پیچیدگی موقعیت های مختلفی را که با آن روبرو می شوند،درک کنند و به هنگام بروز مشکلات، دست به انتخابی درست بزنند. در همه گروه های سنی، بهتر است اطلاعات را مدتی پیش از آن که در موقعیت تصمیم گیری قرار بگیرد، دراختیار او قرار داد.

نقش بازی کردن به بچه ها فرصت می دهد که خود را بیازمایند و پیشاپیش به موقعیت هایی فکر کنند که باید به ارزشی خاص پای بند بمانند. نقش بازی کردن رابطه بین شما و فرزندتان را استحکام می بخشد و او را برای تصمیم گیری آماده می کند

برای آموزش ارزش ها چند روش آموزشی مطرح است که در ادامه این یادداشت به آنها اشاره می کنیم:

آموزش با الگوی رفتاری: والدین در زندگی روزمره ارزش های خود را با رفتارشان تعریف و بیان می کنند و بدین ترتیب به فرزندان شان پیام های ناگفته و درعین حال نیرومند منتقل می کنند. والدینی که در جامعه خود برای انجام امور خیر داوطلب می شوند، برای فرزندان خود الگوی رفتاری بسیار مناسبی هستند. ارزش هایی مانند دلسوزی و بخشندگی نسبت به دیگران را می توان با اهدای غذا و لباس به مستمندان و... نشان داد.

در بسیاری از خانواده ها، ارزش ها خود را در قالب آیین ها و اعتقادات مذهبی نشان می دهند. اعضای خانواده بر اساس این ارزش ها با هم روابطی مناسب برقرار می کنند، با عمل به دستورات مذهب، زندگی سعادتمندی را تجربه می کنند و آموزش های مذهبی خود را هم به جامعه انتقال می دهند.

 

آموزش با بیان مفاهیم: هر چه بر اهمیت مفاهیمی چون صداقت و اعتماد در روابط بین فردی و اجتماعی تاکید کنیم، باز هم کم است. اگر انسان خود را نسبت به مسائل اطرافش پاسخگو بشمارد، احساس قدرت درونی و خودمختاری می کند. اگر صداقت نزد شما ارزش است، بریا فرزندانتان مواردی را بیان کنید که صداقت در نتیجه حاصل از آن تصمیم نقشی حیاتی ایفا می کند. البته بچه ها در می یابند که اگر صادق باشند، به انچه می خواهند دست نخواهند یافت اما صداقت، انتخابی برتر است و انسان صادق، نسبت به انسان دروغگو احساس بهتری دارد. شما می توانید موقعیت هایی فراهم کنید تا فرزندانتان در آن، صداقت و ارزش های دیگررا تمرین کنند.

,تربیت کودک

آموزش با نقش بازی کردن: بچه ها از نقش بازی کردن لذت می برند و فرزندتان در هر سنی که باشد، برای نقش بازی کردن موقعیت های زیادی به وجود می آید که می تواند او را برای برخورد با مسائل اجتماعی در آینده آماده کند. نقش بازی کردن به بچه ها فرصت می دهد که خود را بیازمایند و پیشاپیش به موقعیت هایی فکر کنند که باید به ارزشی خاص پای بند بمانند. نقش بازی کردن رابطه بین شما و فرزندتان را استحکام می بخشد و او را برای تصمیم گیری آماده می کند. وقتی بچه هایتان با مسائل اخلاقی درگیر می شوند، از مسائل مشابه خود برای آنها تعریف کنید. بچه ها از شنیدن خطراتی که والدین شان را تهدید می کرد، لذت می برند. پس اگر شما نیز در طول زندگی خود در موقعیت هایی قرار گرفته اید که تصمیم گیری و پای بند ماندن به ارزش ها در آن دشوار بوده است، با رعایت جوانب احتیاط برای بچه ها تعریف کنید.

 

آموزش با اشاره به ارزش های دیگران: شما می توانید کسانی که نمونه بارز ارزش های شما هستند، به فرزندانتان نشان دهید و بدین ترتیب به صورت غیر مستقیم این ارزش ها را به آنها انتقال دهید. مثلا، اگر یک قهرمان ورزشی، معلم، دوست یا شخصیتی داستانی از اعتقادات مذهبی خود اصولی گرانبها را برگرفته، او را به عنوان نمونه ای از اخلاق والا به فرزندان خود معرفی کنید. ارزش هایی که کودکان در خانه خود می آموزند معمولا با وجود آنها عجین می شود و آنها می توانند در آینده به راحتی و به طور طبیعی به این ارزش ها عمل کنند.

 

با قدرت بخشیدن، به کودکان آموزش دهید: هیچ چیز برای کودکان به اندازه تائید،تحسین و توجه والدین ارزشمند نیست. از فرصت استفاده کنید و هرگاه فرزندتان در زندگی روزمره رفتار ارزشی از خود نشان داد، به او پاداش دهید. آنها با این کار شما، سرشار از افتخار می شوند و این رفتار مورد تحسین را تکرار می کنند. با تکرار شدن رفتار کودک و تحسین شما، رفتار معمولا به صورت خودجوش در می آید و با وجود کودک عجین می شود.

ارزش های جنسی کودکان، مانند تمام مسائلی که به جنسیت آنها مربوط می شود، نه تنها تحت تاثیر خانواده، بلکه در کل تحت تاثیر دوستان، مذهب،رسانه های گروهی و مدرسه شکل می گیرد، پس اگر ما خودمان به این ارزش ها پایبند باشیم و به فرزندانمان کمک کنیم تا این ارزش ها را به طور کامل درک کنند، احتمال پایبندی آنها نیز بیشتر می شود

بهره مندی از وسائل ارتباط جمعی: برای مرور کردن ارزش های جنسی با کودکانف همواره فرصت های مناسب پیش می آید. پیام های مربوط به جنسیت در بیشتر برنامه های تلویزیونی وجود دارد و می توان از این فرصت برای گفتگو درباره اصول اخلاقی استفاده کرد. بررسی تمام یا حتی بخش عمده این پیام ها غیرممکن است اما والدین باید بکوشند نهایت تلاش خود را در این زمینه انجام دهند. وقتی با حسن نیت برنامه هایی را که کودکان تماشا می کنند کنترل کنید، به آنها نشان می دهید که چقدراز ارزش های خانوادگی خود محافظت می کنید. وقتی با آنها تلویزیون تماشا می کنید، رفتارهایی را می بینید که با ارزش های ما مطابقت ندارد،در این حال نیز باید از این موقعیت ها برای آموزش کودکان استفاده کنید و درباره اعتقادات خود سخن بگوئید و یا آنها را تکرار کنید. در این موقعیت ها می توانید نظر خود را درباره موادمخدر،نوشیدنی های الکلی و رابطه جنسی بیان کنید، اما همیشه یادتان باشد تاثیر رفتار ما از صدای کلام ما رساتر است.

ارزش های جنسی کودکان، مانند تمام مسائلی که به جنسیت آنها مربوط می شود، نه تنها تحت تاثیر خانواده، بلکه در کل تحت تاثیر دوستان، مذهب،رسانه های گروهی و مدرسه شکل می گیرد، پس اگر ما خودمان به این ارزش ها پایبند باشیم و به فرزندانمان کمک کنیم تا این ارزش ها را به طور کامل درک کنند، احتمال پایبندی آنها نیز بیشتر می شود. فرزندانمان بدین ترتیب ارزش های سالم ما را خواهند پذیرفت و اصول ناسالم دیگر را کنار خواهند گذاشت.

 

نسرین صفری

بخش خانواده ایرانی تبیان

منبع : tebyan.net