bxs1 bxs2

آیا تا به حال درختان را در طوفان دیده اید ؟  بعضی از درختان در مقابل تندبادها تنها تکانی جزئی می خورند ؛ اما درختان دیگری هم هستند که با نیروی باد به این سو و آن سو تاب خورده و حتی ممکن است تا درجه خم شوند و تا این حد انعطاف پذیر هستند .شما فکر می کنید اگر طوفان خیلی شدید باشد ؛ کدام یک از این درختها می توانند سختی طوفان را تحمل کنند ، بدون آنکه بشکنند ؟ موضوعی که به تازگی در مباحث روان شناسی مطرح شده و بسیار جالب و مهم نیز می باشد، بحث " تاب آوری " است. درواقع همان تاب و تحمل آدمها در مقابل مشکلات.

در مقاله ی قبل مفهوم تاب آوری   و چگونگی تاب آور کردن فرزندان را مورد بررسی قرار دادیم ، حال ادامه ی بحث :

مسئولیت پذیری کودکان و تاب آوری   

بچه ها خودشان را روی زمین می کشند ، سپس چهار دست و پا شروع به حرکت می کنند و بالاخره دوست دارند که اکثر اوقات مشغول بازی باشند ، اشیاء را لمس کرده ، تکان داده و به هم بکوبند .

ما باید اجازه دهیم بچه هایمان خوشان تصمیم بگیرند و اصراری نداشته باشیم آنها همان کاری را انجام دهند که ما می خواهیم .

ما باید به آنها اجازه دهیم به دنبال تصمیم گیری خود و خلق یک رویداد ، احساسات ناشی از آن را تجربه کنند و نیز اصراری بر تلقین احساس خود به آنها نداشته باشیم .

اگر ما به دنبال شکست کودکمان ، به عنوان مثال در مسابقه ای ورزشی ، سراسیمه و غمگین شویم ؛ احساس شکست را به کودکمان منتقل کرده ایم .

باید بدانیم که کودکان ما تنها با تجربه کردنِ حوادث متنوع و قرار گرفتن در موقعیت های مختلف تاب آور خواهند شد ؛ پس سعی نکنیم آنها را از این تجربه ها منع کنیم . ما همیشه در کنار کودکانمان نیستیم و حتی نمی توانیم همواره و در مورد هر موضوعی به آنها کمک کنیم ؛ بنابراین باید در بسیاری از مواقع انجام کارها را به عهده ی خود آنها بگذاریم و فقط در موارد لازم آنها را یاری کنیم .

ما باید کودکانمان را با مسئولیت هایشان آشنا کنیم و آنها را در رقابت ها فعال ساخته و اجازه دهیم در مقابل نتایج اعمالشان پاداش یا تنبیه را تجربه کنند . مسابقه های ورزشی ، نمونه های بسیار خوبی برای انجام این رقابت ها هستند ؛ در عین حال ما نباید انتظار داشته باشیم که کودکانمان به طور حتم در میدان رقابت پیروز باشند .

تحمل شکست و عدم ناامیدی

ما باید بدانیم که توانایی ها ، آرزوها و حتی علاقه به بازی های مختلف در همه ی کودکان یکسان نیست .

ما باید اجازه دهیم کودکان خودشان سازگاری های لازم در بازی را به دست بیاورند و نتایج این سازگاری ها دسترنج خودشان باشد و برای رسیدن به آنها زحمت بکشند .

کودک ما همیشه بهترین بازیکن تیم نخواهد بود و حتی ممکن است ضعیف ترین هم باشد . ما نباید از مربی بخواهیم که به بچه ی ما توجه خاص نشان دهد .فرزند ما باید مجبور شود مراحل تاب آور شدن را طی کرده و برای کسب آن تلاش کند و حتی اگر لازم شد شکست را نیز تجربه کند ؛ با توجه به این که در این سن وسال معمولا شکست ها در امورِ بسیار حیاتیِ زندگی نیست و در امور جزئی زندگی است : مانند مسابقه ورزشی ، ناکامی در یک درس ، یک قهر ساده و ...

زمان هایی که در کنار کودکمان حضور نداریم ، باید اجازه دهیم که او نتایج واقعی عملکردش را ببیند ؛ ولی می توانیم به او یاد آوری کنیم که در صورت نیاز به کمک ، ما در کنارش خواهیم بود .

لازم است اجازه دهیم فرزند ما در بازی هایش شکست و پیروزی را توأمان تجربه کند . او باید بتواند با افراد جدید دوست شده و حتی گاهی دوستی با آنها را قطع کند .

ما باید سعی کنیم به کودکانمان آموزش دهیم در مقابل توفان های زندگی مانند درخت انعطاف داشته باشند و به دنبال شکست ها ناامید نشده و خود را نبازند . آنها باید بیاموزند که با تلاش و کوشش ، شکست ها را جبران کرده و دوباره روی پای خود بایستند

راز تاب آوری در انعطاف پذیری برای از سر گذراندن مشکلات و نشکستن در مقابل مسایل و آسیب های زندگی است ( تمثیل خم شدن درخت )، کودک ما باید به این راز دست پیدا کند و ته دلش امیدوار باشد که بدترین شرایط نیز دائمی نیستند و بالاخره از میان تمام درهای بسته ، دری به سوی تغییر ، جبران شکست و پیروزی گشوده خواهد شد.

کودکان ما بهتر زندگی خواهند کرد ؛ اگر ما سعی کنیم حالت های زیر را در آنها به وجود آوریم :

** جایگزین کردن احساس مسئولیت پذیری به جای احساس قربانی بودن .

** داشتن روابط قوی و عمیق با همسالان.

** داشتن توانایی « نه » گفتن .

** کسب توانایی بالای تحصیلی و توجه کردن به درس و  مدرسه .

** داشتن زندگی شاد و لذت بردن از آن .

ما باید به فرزندان خود یاد دهیم  که زندگی پر از چالش ها ، بحران ها ، شکست ها ، ناراحتی ها و بالاخره غم و اندوه است . اگر به جای تسلیم شدن ، در مقابل سختی ها تاب بیاورید و حتی بتوانیم برای مسایلی که غیر قابل حل به نظر می رسند ، راهی پیدا کنیم ، در آ ن صورت زندگی شادتری خواهیم داشت . ( اعتقاد به اینکه وقتی همه ی درها بسته است ، بالاخره یک در رو به سوی تغییر گشوده خواهد شد.).

نیمه ی پر لیوان و عوامل تاب آور

به طور کلی بعضی از افراد همیشه نیمه ی خالی لیوان را می بینند و برخی نیمه ی پر را . گاهی اوقات ما هم در مورد کودکانمان تنها نیمه ی خالی لیوان را می بینیم و در مورد آنها بیشتر روی عوامل خطرآفرین و آسیب زا تمرکز می کنیم و آنقدرها کاری به توانمندی های کودکان خود نداریم . در صورتی که اگر بیشتر به نیمه ی پر لیوان و توانایی های کودکان مان توجه کنیم ، نتایج مثبتی خواهیم گرفت .

برای مثال کودکانی را در نظر بگیریم که در محله های بسیار فقیر شهر ، بدون پدر و مادر و در محیطی پر از فساد ،فحشا ، تبعیض و بی عدالتی بزرگ شده اند ؛ ولی به افرادی بسیارموفق در زندگی تبدیل شده اند . آن عواملی که در این افراد باعث این موفقیت ها  شده است ، عوامل تاب آوری است . در واقع باید گفت که این گروه از کودکان ، تاب آور بار آمده اند . تاب آوری توانایی پیشرفت ، رشد و افزایش شایستگی ها و صلاحیت های فرد در مواجهه با رویدادهای ناگوار و یا در مقابل سدهای پیشرفت است .

کودک

چهار شیوه ی افزایش تاب آوری

چهار شیوه ی افزایش تاب آوری در کودکان به قرار ذیل است :

** افزایش عزت نفس و خود باوری کودک

** متوقف کردن زنجیره ی رخدادها و حوادث منفی در مورد کودک

** آموزش مهارت هایی برای موفقیت در کارها و فراهم کردن امکان پیروزی در مورد کودکان

** از بین بردن عوامل ایجاد فشار ، تنش و استرس

 

ما باید به کودکان خود کمک کنیم عزت نفس ، خود باوری و افکار مثبتشان را افزایش دهند . ما باید فرصت هایی برای آنها خلق کنیم تا با استفاده از آن فرصت ها در انجام کارها و به طور کلی در زندگی شان موفق باشند .

 

افزایش خود باوری در کودک

ما می توانیم با انجام کارهای ذیل در ارتقای خود باوری کودکانمان نقش داشته باشیم :

** کمک به کودکان برای تعیین اهداف قابل کنترل ، قابل دست یابی و واقع گرایانه

** فراهم کردن زمان کافی برای کودکان برای انجام وظایفشان

** آماده کردن منابع و وسایل لازم

** کمک به کودکان در حل مشکلاتشان در موقعیت های دشوار

** تشویق آنها به وقت شناسی و خوش قولی .

**کمک به کودکان در داشتن رابطه ی کافی با تعداد زیادی از همسالان ، نه فقط تعداد معدودی از آنها

**کمک به آنها در تشخیص و درک اختلاف ها و تفاوت های فرهنگی در میان همسالان خود

**کمک به آنها در ایجاد محیطی اطمینان بخش در رابطه با همسالان خود

تشخیص تاب آوری کودکان

تاب آوری ویژگی غیر عادی نیست و انسان ها هر کدام تا حدی واجد آن هستند و در مقابل مصیبت های پیش آمده ، ویژگی های تاب آورانه از خود بروز می دهند .

 به طور کلی افراد تاب آور مهارت هایی را آموخته و کسب کرده اند که آنها را در مقابل مشکلات و آسیب های زندگی توانمند می سازد . ما نیز لازم است این مهارت ها را در کودکان تقویت کنیم .

برای تشخیص میزان تاب آوری کودکانمان لازم است ببینیم کودکانمان کدام یک از خصوصیات ذیل را دارا هستند :

** مهارت های اجتماعی قوی و مشارکت پذیری

** قدرت کنترل درونی بالا

** استقلال

** هوش هیجانی بالا

** خوش بینی

** انعطاف پذیری

** خودباوری

** منطقی بودن

** پشتکار

** روشن بینی  (نگرش مثبت به موقعیت های دشوار و روبرو شدن با بحران ها به عنوان چالش های ناگزیر نه به عنوان سدهای غیر قابل عبور ).

ما باید کودکان مان را با مهارت های تاب آوری آشنا کرده و این مهارت ها را به آنها آموزش دهیم تا بتوانند بحران های زندگی را بهتر کنترل کنند . با رشد این مهارت ها در کودکان مان ، آنها آماده می شوند با تنش ها و بحران های آینده روبرو شوند و آنها را به خوبی کنترل کنند

ما باید کاری کنیم که کودکانمان موفقیت را تجربه کنند . ما می توانیم شیوه هایی برای موفقیت فرزندانمان در بعضی امور و کارها را پیدا کنیم . به دنبال این تجربه هاست که کودکان می توانند در آینده واقعا در مسئولیت ها و وظایف مختلف خود موفق شوند .

تاب آفرینی در کودکان

برای تاب آفرینی و رشد تاب آفرینی کودکان می توانیم تمهیدها و شگردهای ذیل را به کار گیریم :

** آموزش روش ها و مهارت های حل مشکل به کودکان

** نمایش همدلی و تحمل به آنها

** عمق بخشیدن به روابط خود و سایر بزرگسالان با کودکان و شرکت در اجتماعات مختلف با دیدگاه مثبت .

** برقراری رابطه به صورت دوستانه و به حداقل رساندن سرزنش ها وسرکوفت ها

** سهیم شدن در وظایف و امور مختلف مربوط به کودکان وسهیم کردن آنها با این وظایف .

ما باید کودکان مان را مسئول انجام وظایف شان بدانیم و در امور مختلف آنها را به مشارکت با دیگران تشویق کنیم .

** آموزش مهارت های ارتباطی به کودکان . این مهارت ها شامل موارد ذیل است :

الف . ارتباط های موثر کلامی و غیر کلامی

ب . روش هایی برای کنترل درگیری ها و عوامل مخرب در ارتباط ها

** آغاز گفت و گو درباره ی احساسات و عواطف با کودکان و ارائه ی پیشنهادهایی مناسب برای بیان احساس هایشان .

** و بالاخره ایجاد این بینش در کودکان که بحران ها ، چالش هایی هستند که باید با آنها روبه رو شد و نباید بحران ها را به عنوان سدهایی غیر قابل عبور تلقی کرد .

 

ما باید کودکان مان را با مهارت های تاب آوری آشنا کرده و این مهارت ها را به آنها آموزش دهیم تا بتوانند بحران های زندگی را بهتر کنترل کنند . با رشد این مهارت ها در کودکان مان ، آنها آماده می شوند با تنش ها و بحران های آینده روبرو شوند و آنها را به خوبی کنترل کنند .

ما می توانیم از طریق قصه و بازی ، کودکان مان را با مهارت های تاب آوری آشنا کنیم . بسیاری از نصیحت هایی که والدین به صورت مکرر به فرزندان خود می کنند ، چندان تاثیری بر آنها نمی گذارد ؛ ولی انتقال همین مفاهیم از طریق قصه وبازی به سادگی امکان پذیر است و نتایج بسیار بهتری هم خواهد داشت. 

 

سرور حاجی سعید

بخش خانواده ایرانی تبیان

منبع : tebyan.net