خبری در راه است ...

آماده کردن فرزند اول برای ورود نوزاد دوم (1)

در ماه های اول ، تهوع و ناخوشی مادر باعث ناراحتی کودک می شود و او از این که بهترین حامی خود را رنجور می بیند ، نگران می شود . اگر کودک بیماری و ناراحتی مادر را احساس کند و ببیند که کسی در این باره با او سخنی نمی گوید، اضطراب و پریشانی بیشتری پیدا می کند . در این هنگام بهتر است خبر بچه دار شدن مادر به او گفته شود تا از نگرانی بیرون بیاید .

گاهی به والدین توصیه می کنند که خبرآمدن بچه دوم را تا مدتی از بچه اول پنهان نگه دارند . بهترین و مهم ترین دلیل این امر آن است که بچه ها درک درستی از مفهوم زمان ندارند و مدت نه ماه دوران بارداری برای آنها انتظاری طولانی به حساب می آید . به همین دلیل ، برای بیشتر کودکان زیر 5 سال ، تحمل 9 ماه انتظار برای دیدن نوزاد دشوار است . با این حال در مدت 9 ماه حاملگی ، پنهان کردن خبر آمدن فرزند دوم کار ساده ای نیست و این رازداری ممکن است به صلاح کودک نباشد .

بعضی والدین تا مدتها خبر بچه دار شدن را به عنوان یک راز نزد خود نگه می دارند و آن را از دیگران ، غیر از دوستان صمیمی و نزدیکان ، پنهان می دارند . این رازداری ، به ویژه بین خانواده هایی که در گذشته سقط جنین داشته اند ، متداول است . اگر می خواهید خبر بچه دار شدن مثل یک راز بین خودتان باقی بماند ، بهتر است از گفتن آن به بچه اول خودداری کنید ، زیرا او در سنی نیست که بتواند این راز را نگه دارد . البته ، اگر تغییر حالت و احساس تهوع مادر ، کودک را ناراحت می کند ؛ باید تصمیم خود را عوض کنید . در ماه های اول ، تهوع و ناخوشی مادر باعث ناراحتی کودک می شود و او از این که بهترین حامی خود را رنجور می بیند ، نگران می شود . اگر کودک بیماری و ناراحتی مادر را احساس کند و ببیند که کسی در این باره با او سخنی نمی گوید، اضطراب و پریشانی بیشتری پیدا می کند . در این هنگام بهتر است خبر بچه دار شدن مادر به او گفته شود تا از نگرانی بیرون بیاید .

در هر صورت ، هنگامی که این خبر را به کودک می دهید ، نباید آن را یک اتفاق و خبر خیلی مهم جلوه دهید . بهتر است برای این منظور ، منتظر یک فرصت مناسب باشید و مثلا وقتی که با او قدم می زنید یا به گردش می روید ، با او در میان بگذارید. کودک از تولد نوزاد در آینده ای به نسبت دور ، درک و تصور درستی ندارد و از آنجا که او با مشاهده و تجربه مستقیم مطالب را یاد می گیرد ، صحبت کردن زیاد در این باره ، به درک و فهم او کمک زیادی نمی کند . در این مورد کودک بهتر است دو نکته را بداند ، یکی این که نوزادی در راه است و دیگر این که برای تولد و دیدن نوزاد باید مدتی صبر نماید . اگر کودک زیر 2سال باشد ، ممکن است به این خبر توجهی نکند و حتی وانمود نماید که آن را نشنیده است . این خبر برای کودک بزرگتر  ممکن است جالب باشد حتی شاید بخواهد درباره طرز زندگی نوزاد سوال کند . کودک 3 ساله معمولا پرسشهایی می کند که با برخورد و ملاقات و آشنایی او با نوزادن دیگر ، ارتباط دارد . بنابراین ، بهتر است خانم های حامله ، نوزادانی را که در کوچه و بازار می بینند ، به او نشان دهند تا با مفهوم بارداری و زایمان بهتر آشنا شود.

اگر فرزند اول ، با شنیدن خبر بچه دار شدن واکنشی نشان نمی دهد ، سعی نکنید موضوع را دنبال کنید و آن را ادامه دهید . اگر صبر کنید و منتظر فرصت مناسب باشید ، او به تدریج و متناسب با درک و ظرفیت ذهنی خود موضوع را خواهد فهمید

مکالمات فرضی و پیشنهادی که می تواند به آشنایی کودک با نوزاد کمک نماید ، ممکن است به شکل زیر باشد :

« قرار است در آینده یک بچه کوچک به خانه مان بیاید. این بچه کوچک فعلا در شکم مادر زندگی می کند و تا وقتی بزرگ نشده است ، به دنیا نخواهد آمد .» درباره بارداری و بچه دارشدن نیز می توانید با او صحبت کنید و معنی آنها را برایش توضیح دهید.

اگر مادر احساس تهوع و ناخوشی دارد ، می توانید به او بگویید :« خانمهای باردار که بچه در شکم خود دارند ، گاهی احساس ناخوشی می کنند و باید استراحت نمایند . در این مدت ممکن است حالت تهوع پیدا کنند ، ولی این ناراحتی موقتی است و به زودی برطرف می شود . تو نباید از مریضی مادر ناراحت شوی . حتی اگر او نتواند از تو مراقبت کند ، کس دیگری مواظب و مراقب تو خواهد بود .»

بعضی از کودکان پس از شنیدن این حرفها ممکن است پرسش هایی داشته باشند ، برخی دیگر نیز به این حرفها توجهی نخواهند داشت . کودک شما ممکن است هفته ها و ماهها بعد ، این سخنان را به یاد بیاورد و بخواهد درباره آنها چیزها و حرفهای بیشتری بشنود .

در این مکالمه ، صحبتها و مسایل مورد علاقه کودک درباره نوزاد ، محدود است . در این باره باید از گفتن بعضی سخنان مانند عبارات زیر خودداری کرد : « ما دیدیم که تو بچه خیلی خوبی هستی ، از این رو تصمیم گرفتیم بچه دیگری هم داشته باشیم .»

,تربیت کودک

کودک با شنیدن این جمله ممکن است با خود فکر کند :« اگر من این قدر خوب هستم ، چه نیازی به یک کودک دیگر است؟»

یا این عبارت : « تصمیم گرفته ایم بچه دیگری بیاوریم تا بتوانی برادر یا خواهری داشته باشد .» این جمله نیز یک انتظار غیر واقعی در کودک به وجود می آورد ، زیرا نوزاد تا مدتها می تواند همبازی خوبی برای کودک باشد .

« نباید فکر کنی با آمدن نوزاد ، ما تو را فراموش خواهیم کرد و کمتر دوست خواهیم داشت . » کودک شاید تاکنون به فراموشی و کم توجهی فکر نکرده باشد ، ولی شنیدن این حرف می تواند این فکر و تصور را در او به وجود آورد و باعث نگرانی وی گردد .

اگر فرزند اول ، با شنیدن خبر بچه دار شدن واکنشی نشان نمی دهد ، سعی نکنید موضوع را دنبال کنید و آن را ادامه دهید . اگر صبر کنید و منتظر فرصت مناسب باشید ، او به تدریج و متناسب با درک و ظرفیت ذهنی خود موضوع را خواهد فهمید .

حرف زدن با کودک درباره بارداری و زایمان

بیشتر والدین نمی دانند که درباره بارداری و زایمان چگونه با فرزندشان حرف بزنند و صحبت کردن در این باره برای آنها دشوار است . آنها نمی دانند برای توضیح این مطلب از چه کلماتی استفاده کنند و چگونه و چقدر درباره آن شرح بدهند . والدین از خود می پرسند که آیا لازم است کودک در سن قبل از دبستان از حقایق زندگی آگاه شود ؟

باید دانست که حرف زدن با کودک در این باره ، آن قدر که تصور می کنید دشوار نیست و شما می توانید با خواندن این مقاله به پرسشهای فرزندتان در این مورد جواب بدهید .

بسیاری از کودکان علاقه ای به دانستن نحوه بارداری مادر و تولد نوزاد ندارند . آنها بارداری مادر را مانند کارهای جاری و امور روزمره ای که مستقیما بر زندگی شان تاثیر می گذارد می پذیرند و اگر در این باره سئوالی داشته باشند ، خیلی ساده و گاهی بی ارتباط با موضوعی است که والدین به آن می اندیشند . لطیفه زیر این نکته را روشن می کند :

روزی پسر کوچکی به نام نیکی از مادر می پرسد : « مادر من از کجا آمده ام ؟ » مادر نیکی با آمادگی قبلی و جوابهایی که از پیش آماده کرده بود ، از داستان خواستگاری و خاطرات جشن ازدواج و عروسی خود شروع کرد و پس از مقدمه ای درباره اندام تکثیر گیاه ، گرده افشانی گل ،عمل لقاح و تشکیل میوه ، بحث را به ملاقات تخمک و اسپرم و تشکیل جنین کشاند و موضوع را تا زایمان و به دنیا آمدن نوزاد ادامه داد . کودک پس از این که به دقت به این داستان گوش کرد ، بدون این که قانع شده باشد ، گفت :« موضوع جالبی است ، اما نیکو ، بچه همسایه مان می گوید که از توکیو آمده است و من هم می خواهم بدانم از کجا آمده ام ؟»

اگر جواب کوتاه ، ساده و مستقیم باشد ، کودک خسته و گیج نمی شود و آن را به آسانی می فهمد و در نتیجه به کنجکاوی و پرسش درباره چیزهای دیگر تشویق می شود . اما اگر در جواب دادن به کودک ، اصل سادگی را رعایت نکنید و به مسایل پیچیده بپردازید ، کودک از سوال کردن خود پشیمان خواهد شد

با توجه به این لطیفه معلوم می شود که اصل اول در جواب دادن به پرسش کودک ، فهمیدن منظور و سوال کودک است .از این رو بهتر است قبل از جواب دادن به سئوال ، از او بخواهید که درباره پرسش بیشتر توضیح دهد یا از او بخواهید که عقیده و فکر خودش را درباره مطلبی که می پرسد بیان کند . گاهی پرسشی که کودک درباره بارداری و زایمان می کند ، فقط به توضیح ساده ای درباره بزرگ شدن شکم مادر و چگونگی بیرون آمدن نوزاد از آن نیاز دارد و هیچ شرح و توضیح اضافی برای آن لازم نیست .

اصل دوم در جواب دادن به پرسش کودک ، رعایت اختصار و سادگی است . اگر جواب کوتاه ، ساده و مستقیم باشد ، کودک خسته و گیج نمی شود و آن را به آسانی می فهمد و در نتیجه به کنجکاوی و پرسش درباره چیزهای دیگر تشویق می شود . اما اگر در جواب دادن به کودک ، اصل سادگی را رعایت نکنید و به مسایل پیچیده بپردازید ، کودک از سوال کردن خود پشیمان خواهد شد .

اصل سوم در جواب دادن به کودک ، استفاده از عبارتهای درست و واقعی است . به کار بردن مثالهای بی ربط ، تعبیرات و تشبیه های نامربوط ، باعث بدآموزی و کج فهمی کودک می شود . مثلا اگر به کودک خود بگویید که نوزاد از یک دانه یا بذر در معده مادر به وجود می آید ، او ممکن است که دستگاه گوارش را با دستگاه تناسلی اشتباه بگیرد و به غلط فکر کند که بارداری و زایمان در دستگاه گوارش یعنی در معده و روده صورت می گیرد .

سوالهایی که معمولا کودک درباره بارداری می کند ، محدود است و چند نمونه از آنها را همراه با جوابهای پیشنهادی نقل می کنیم. این جوابها برای هر کودکی که این پرسشها را طرح نماید ، مناسب است . شما می توانید در جواب دادن ، به اولین جواب اکتفا کنید و پس از کمی صبر کردن اگر کودک قانع نشد ، به توضیح بیشتری بپردازید .

,تربیت کودک

سوال : نوزاد حالا در کجا زندگی می کند ؟

جواب : نوزاد در جای مخصوص از بدن مادر که به آن رحم می گویند زندگی می کند . او خیلی کوچک است ، ولی رحم مادربزرگ می شود تا نوزاد بتواند جای کافی برای رشد پیدا کند . هر چه نوزاد بزرگتر می شود ، شکم هم بزرگتر می شود .

سوال : نوزاد چگونه بیرون می آید ؟

جواب : وقتی نوزاد خوب بزرگ شد ، مادر او را فشار می دهد تا از راه مخصوصی از رحم بیرون بیاید .

سوال : نوزاد چگونه از راه مخصوص بیرون می آید ؟

جواب : راه مخصوص طوری است که هنگام تولد نوزاد کش می آید و باز می شود .

اگر کودک را کنجکاو و علاقه مند یافتید ، می توانید یک توپ را داخل یک ساک توری قرار دهید و سپس آن را بیرون آورید . کودک خواهد دید که هنگام بیرون آمدن توپ ، چگونه دهانه ساک باز و سپس جمع می شود . حتی می توانید یک تیله را در ظرف عسل بیندازید ، تا کودک باز و بسته شدن محل ورود تیله را مشاهده نماید .

سوال : آیا پدر هم می تواند باردار شود و نوزاد را در رحم خود نگه دارد ؟

جواب : خیر! فقط مامان ها حامله می شوند ، زیرا فقط خانمها رحم دارند .

 سوال : نوزاد چگونه داخل رحم به وجود می آید ؟

جواب : نوزاد از دو سلول (یا دو چیز )خیلی کوچک که با چشم دیده نمی شود ، به وجود می آید . این دو سلول ، یکی مال مادر و دیگری مال پدر است .

 

به یاد داشته باشید که همه کودکان ، این پرسشها را تا آخر ادامه نمی دهند ، ولی اگر جواب مناسب به پرسشهای آنها بدهید ، کودک شما می تواند تا اندازه ای که لازم تشخیص می دهید و در خور فهم و درک اوست ،در مورد بارداری و زایمان آگاهی پیدا کند .

 

در مقاله ی بعد به دیگر مباحثی در رابطه با آماده کردن کودک در حد اعتدال خواهیم پرداخت .

 

 

 

سرور حاجی سعید

بخش خانواده ایرانی تبیان