می خواهم کودکم را بشناسم

در این مقاله سعی داریم با شناخت مراحل رشد یک کودک پیش دبستانی، معضلات موجود در روابط بین والد و فرزندی را که گاها بر اثر ندانستن مراحل رشد می باشد را بررسی کنیم.

در طی فرآیند رشد شناختی، کودک به تدریج مهارتهای لازم برای یادگیری و درک تجارب جدید را می‌‌آموزد. با پیشرفت تکلم، کودک تعامل بیشتری با محیط پیدا می‌‌کند. وی هر روز از طریق بازی، تماشای تلویزیون و مشاهده اطراف خود اطلاعاتی به دست می‌‌آورد. وی بتدریج به کمک کلمات و نشانه‌ها به حل مسائل و ابراز افکار و احساسات خود می‌‌پردازد و با پرسشهای مختلف به سراغ شما می‌‌آید، او با کسب اطلاعات جدید، به صورت مداوم درک خود را از دنیای اطرافش ساماندهی می‌‌کند.

 

تفکر کودک پیش دبستانی شما چه ویژگیهایی دارد؟

تفکر عینی: کودک در سنین3 تا 5 سالگی معمولاً دارای تفکر عینی است. یعنی این که وی آنچه را می‌‌تواند لمس، مشاهده و تجربه کند به سادگی درک می‌‌کند. بنابراین اگر موضوعی انتزاعی را برایش شرح می‌‌دهید باید آن را با مثالهایی عینی در باره تجربیات ملموس زندگی او همراه کنید. مثلاً اگر در باره ضرورت رعایت بهداشت و نحوه بروز بیماری در اثر فعالیت میکروبی برایش توضیح می‌‌دهید بهتر است از کتاب یا کارتون با نقاشی‌ها و تصاویر کارتونی از میکروب استفاده کنید و حرفهایتان را با تصاویر عینی و ملموس همراه سازید.

تفکر سحرآمیز: کودک در این سنین فکر می‌‌کند که اعمال، آرزوها و احساساتش بر حوادث و وقایع اطراف تأثیر می‌‌گذارد. علی کودک 4 ساله ممکن است تصور کند که بیماری خواهر کوچکترش سارا به علت آرزوی وی «کاش سارا اصلاً وجود نداشت» شکل گرفته است. بنابراین در گفتگو با کودکان در این سنین حتماً باید از برداشت و درک آنان از وقایع اطرافشان به ویژه در موارد خاص مانند بیماری کودک یا وجود بیماری در اعضای خانواده از آنان سوال کنید و تا حد ممکن، تفکرات غیرمنطقی آنان راکه می‌‌تواند موجب احساس گناه یا اضطراب آنها شود اصلاح سازید.

خود محوری: کودک در سنین پیش دبستانی، تفکر خود محور دارد. وی تصور می‌‌کند که مرکز دنیا است و همه حوادث و اتفاقات در جهان برای او رخ می دهندمثلاً زمانی که به علی گفته می‌‌شود آرامتر بازی کند تا برادر بزرگش بتواند درس بخواند، وی قادر نیست خود را به جای برادرش تجسم کند و رفتارش را به خاطر او تغییر دهد. نه بدین علت که وی خودخواه است، بلکه به این علت که توانایی شناختی لازم برای این کار را پیدا نکرده است تا دریابد هر تجربه‌ای در دیگران چه احساسی به وجود می‌‌آورد. او تنها دنیا را از زاویه دید خود می‌‌نگرد.

کودک پیش دبستانی نمی‌‌‌تواند طول مدت زمان را دقیقاً درک کند. وی زمان را در ارتباط با برنامه روزانه اش درک می‌‌کند، مثلاً برای اینکه به وی نشان دهید 10 روز دیگر به مسافرت خواهید رفت، می‌‌توانید از یک تقویم بزرگ استفاده کنید و گذشت هر روز را با یک علامت مشخص کنید

زنده پنداری: کودک در سنین پیش دبستانی، ویژگی‌‌های انسانی را به اشیای بی جان نسبت می‌‌دهد. بنابراین زمانی که علی در هنگام دویدن، با میز برخورد می‌‌کند و به زمین می‌‌خورد ممکن است بگوید این میز است که عمداً موجب زمین خوردن وی شده است.

درک زمان: کودک پیش دبستانی نمی‌‌‌تواند طول مدت زمان را دقیقاً درک کند. وی زمان را در ارتباط با برنامه روزانه اش درک می‌‌کند، بنابراین وقتی می‌‌خواهید زمان انجام کاری را به او یادآوری کنید نیاز دارد که آن را در رابطه با کارهای روزانه بیان کنید: مثلاً «وقتی پدر از سرکار برگردد، به پارک می‌‌رویم» کودک مفاهیم زمان گذشته، حال و آینده را درک می‌‌کند مثلاً ممکن است جملات «وقتی بزرگ شدم» یا «وقتی خیلی کوچک بودم» را به کار ببرد ولی برای درک دقیق تر زمان و دروه‌‌های زمانی طولانی نیاز به کمک دارد. مثلاً برای اینکه به وی نشان دهید 10 روز دیگر به مسافرت خواهید رفت، می‌‌توانید از یک تقویم بزرگ استفاده کنید و گذشت هر روز را با یک علامت مشخص کنید.

کمک به یادگیری و رشد شناختی کودک:

کودک در سنین پیش‌دبستانی، بسیار کنجکاو است. وی ممکن است هر روز دهها پرسش را با شما مطرح کند. بکوشید پاسخهایتان، ساده و در حد درک کودک باشد. تشویق کودک به فکر کردن درباره موضوعات مختلف و فرصت دادن به وی برای ابراز نظر خود، می‌‌تواند اعتماد او را به خود بیشتر کند.

هدف، یافتن پاسخ درست نیست بلکه تشویق کودک به اندیشیدن و تفکر است. بنابراین تلاش وی را تحسین کنید و پیشرفتهای او را هر چند کودک تر غیب نمایید.

رشد هیجانی

پس از هیجانات اولیه مانند شادی و غم و ترس، با رشد کودک بتدریج دامنه وسیعتری از هیجانات بارز می‌‌شوند. کودک در سنین پیش دبستانی هیجانات پیچیده تری مانند احساس گناه، شرم و خجالت را ابراز می‌‌کند.

,تربیت کودک

در این زمان وی مهارت بیشتری در تکلم بدست آورده و برای ابراز احساسات به جای حرکات فیزیکی از کلمات استفاده می‌‌کند. کودک ممکن است در نامگذاری احساسات خود مشکل داشته باشد. به علاوه کودک در این سنین در برخورد با احساسات منفی شدید ممکن است دچار سردرگمی و ترس شده، قادر به کنترل این هیجانات نباشد. بنابراین کودکان برای شناخت درست احساسات و نیز برای کنار آمدن با احساسات منفی و دشوار نیاز به حمایت و یاری والدین دارند.

 

کمک به رشد هیجانی کودک

کودکان باید بدانند که هیجاناتشان واقعی و قابل قبول هستند، فقط باید به شیوه‌ای درست ابراز شوند. بنابراین در باره احساسات و هیجانات مختلف با کودک خود صحبت کنید. مثلاً می‌‌توانید تصاویری از مجلات را تهیه کرده و در باره احساسات افراد در موقعیتهای مختلف با وی گفتگو کنید.

برای کودکتان تصاویری از صورتهای ساده با احساسات مختلف بکشید و به او کمک کنیدهیجانات هر یک از نامگذاری کرده و برای هر یک داستانی بسازد. در صورتش که کودک احساسات منفی خود را ابراز کند، احساسات کودک را تأیید کنید و برای مواجهه با آن، راه حل‌‌هایی به وی پیشنهاد کنید.

تعیین حد و مرز برای کودک به او کمک می‌‌کند دریابد چه رفتاری قابل قبول و چه رفتاری غیرقابل قبول است. مثلاً می‌‌توانید به او بگویید: «وقتی عصبانی هستی، می‌‌توانی با من حرف بزنی و بگویی عصبانی هستی، اما اجازه نداری کسی را بزنی یا وسایلت را پرت کنی. »

به یاد داشته باشید شما الگوی اصلی رفتار کودکتان هستید، بنابراین در باره احساسات خود با کودک صحبت کنید و هیجانات را به صورتی مناسب ابراز کنید. زمانی که فرزندتان توانست احساس خود را بیان کند بدون این که کنترل خود را از دست بدهد، حتماً او را تشویق کنید.

رشد اخلاقی

کودک در سنین پیش‌دبستانی، تمایل شدیدی به تأیید شدن توسط والدین دارد. او می‌‌خواهد بچه خوبی باشد تا پدر و مادر به او محبت کنند. بسیاری از رفتارهای کودک در این سنین به فرآیند تکاملی وی مربوط است نه غیراخلاقی بودن شخصیت وی. کودک در این سنین خود محور بوده، کنترل تکانه‌ها برایش دشوار است.

او به کاری که شما انجام می‌‌دهید، بیشتر توجه می‌‌کند تا به آنچه که به وی می‌‌گویید بنابراین اگر دوست دارید فرزندتان به دیگران احترام بگذارد به خود و کودکتان احترام بگذارید

بتدریج با تلاش والدین در تعیین قوانین روشن و ثابت در منزل مانند «خشونت، کتک زدن و گاز گرفتن ممنوع است» کودک به نوعی آگاهی دست می‌‌یابد و مجموعه‌ای از عادتهای درونی در وی شکل می‌‌گیرد که بنیان اخلاقی کودک را می‌‌سازد. شیوه برخورد والدین با رفتارهای کودک و نیز طرز رفتار آنان با دیگران، راهنمای کودک در این فرآیند است. در ابتدا کودک برای جلب رضایت والدین و تأیید آنان از قوانین تبعیت می‌‌کند و سرانجام این قانونها تبدیل به اصول اخلاقی درونی شده و جزیی از شخصیت وی خواهد بود.

کمک به رشد اخلاقی کودک

تعیین مرزها و قوانین رفتاری را به صورتی یکنواخت و پیگیرانه دنبال کنید. اجرای قوانین اصلی باید در مکان های دیگر مثلاً در مهمانی یا مکانهای عمومی نیز علاوه بر منزل پیگیری شود. به یاد داشته باشید کودک همراه با آموختن پیروی از قوانین نیاز به شنیدن توضیحاتی در مورد بعضی از قوانین خاص دارد و مثلاً این که چرا کتک زدن دیگران ممنوع است یا این که گفتن کلمات زشت به دیگران چه احساسی در آنها به وجود می‌‌آورد. این گفتگوها بهتر است بدون ارتباط با کار بد کودک صورت گیرد توضیحات در حد فهم و درک کودک بوده و خیلی مفصل و طولانی نباشند

او به کاری که شما انجام می‌‌دهید، بیشتر توجه می‌‌کند تا به آنچه که به وی می‌‌گویید بنابراین اگر دوست دارید فرزندتان به دیگران احترام بگذارد به خود و کودکتان احترام بگذارید.

در مقاله بعدی شما را با چالش ها و مشکلات رفتاری کودک پیش دبستانی و راه حل های مقابله با آن را یادآور می شویم.

 

 

 

فرآوری: نوریه نوچمنی

بخش خانواده ایرانی تبیان

منبع : tebyan.net