آکاایران: کم خونی چیست؟

کم خونی زمانی اتفاق می افتد که هموگلوبین یا سلول های قرمز خونی سالم در بدن کاهش می یابد. هموگلوبین قسمت مهمی از سلول های قرمز خونی است و اکسیژن را می رساند. اگر سلول های قرمز خونی غیر طبیعی باشند یا هموگلوبین به مقدار کم باشد یا غیر طبیعی باشد سلول های بدن اکسیژن کافی دریافت نمی کنند. علائم کم خونی مانند خستگی به دلیل دریافت نکردن مواد لازم برای عملکرد درست بروز می کنند. 
کم خونی مشکل اصلی در امریکا است که افرادی که بیمار هستند بیشتر در معرض آن قرار دارند. فاکتورهای مهم عبارتند از:
نوع خاصی از کم خونی ارثی است و از زمان تولد وجود دارد.
خانم ها در سن باروری در معرض کم خونی ناشی از کمبود آهن هستند. این کم خونی به خاطر از دست دادن خون در قاعدگی و افزایش خون مورد نیاز در بارداری می باشد.
بزرگسالان به خاطر رژیم غذایی نامناسب یا مصرف قرص دچار کم خونی می شوند.
انواع مختلف کم خونی وجود دارد. این کم خونی ها دلایل و درمان های متفاوتی دارند. کم خونی ناشی از کمبود آهن رایج ترین نوع است و با تغییر رژیم غذایی و مکمل های آهن برطرف می شود. برخی از انواع کم خونی، مانند کم خونی خفیف که در طول بارداری اتفاق می افتد، طبیعی هستند. اما برخی از انواع کم خونی ها خطرناک هستند.

دلایل کم خونی

بیش از چهارصد نوع کم خونی وجود دارد که به سه گروه دسته بندی می شوند:

  • کم خونی ایجاد شده به خاطر کمبود خون
  • کم خونی ایجاد شده به خاطر کاهش تولید سلول های قرمز خونی
  • کم خونی ایجاد شده به خاطر تخریب سلول های قرمز خونی

کم خونی ایجاد شده به خاطر کمبود خون

سلول های قرمز خونی در طول خونریزی کاهش می یابند؛ این مسئله به مرور زمان اتفاق می افتد که قابل تشخیص نیست. این نوع خونریزی مزمن به دلیل مسائل زیر اتفاق می افتد:

  • سرطان، تورم معده، بواسیر مصرف قرص خای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند آسپرین یا ایبوپروفن که باعث زخم می شود.
  • قاعدگی یا بارداری؛ به خصوص اگر خونریزی شدید باشد یا بارداری چندقلو باشد.

کم خونی ایجاد شده به خاطر کاهش تولید سلول های قرمز خونی

در این کم خونی، بدن مقدار کمی سلول قرمز خونی تولید می کند یا سلول های خون به درستی کار نمی کنند. در این حالت سلول های قرمز خونی به خاطر غیر طبیعی بودن یا کمبود مواد معدنی یا ویتامین ها کاهش می یابند. مشکلاتی که با این کم خونی همراه است عبارتند از:

  • کم خونی داسی شکل
  • کم خونی ناشی از کمبود آهن
  • کمبود ویتامین
  • مشکلات مغز استخوان
  • بیماری های دیگر

کم خونی داسی شکل

این بیماری نوعی ناهنجاری ارثی است که به دلیل بیماری ژنتیکی شکل سلول تغییر می کند. این سلول ها به سرعت از بین می روند بنابراین اکسیژن به اندام های بدن نمی رسد و باعث  کم خونی می شود. این سلول ها در رگ های ریز گیر می کند و باعث درد می شود.

کم خونی ناشی از کمبود آهن

این کم خونی به خاطر کمبود آهن در بدن ایجاد می شود. مغز استخوان در مرکز استخوان به آهن نیاز دارد تا هموگلوبین را بسازد. هموگلوبین قسمتی از سلول های قرمز خونی است که اکسیژن را به اندام های بدن منتقل می کند. بدون آهن کافی، بدن نمی تواند هموگلوبین کافی را برای سلول های قرمز خونی تامین کند. بنابراین کم خونی ناشی از کمبود آهن اتفاق می افتد. این نوع کم خونی به دلایل زیر ایجاد می شود:

  • رژیم غذایی فقیر از آهن؛ به خصوص در کودکان، نوزادان، نوجوانان و گیاهخواران
  • سوخت و ساز بدن در طول شیردهی و بارداری 
  • پریودی
  • کمبود خون 
  • مشکلات گوارشی مانند عمل جراحی در معده یا روده کوچک
  • برخی قرص ها، غذاها یا نوشیدنی های کافئین دار

کم خونی ناشی از کمبود ویتامین 

این کم خونی به خاطر کمبود ویتامین ب دوازده و فولات اتفاق می افتد. این دو ویتامین برای تشکیل سلول های قرمز خونی استفاده می شوند. بیماری هایی که موجب کم خونی ناشی از کمبود ویتامین می شوند عبارتند از:

  • کم خونی مگالوبلاستیک: این کم خونی به خاطر کمبود ویتامین ب دوازده یا فولات می باشد.
  • کم خونی خطرناک: جذب نامناسب ویتامین ب دوازده به خاطر بیماری کرون، عفونت روده، برداشتن قسمتی از روده یا معده یا عفونت ناشی از ایدز اتفاق می افتد. 
  • کمبود ناشی از رژیم غذایی: کم خوردن گوشت باعث کمبود ویتامین ب دوازده می شود یا گاهی کم سبزیجات خوردن نیز باز کمبود فولات می شود.
  • دلایل دیگر کمبود ویتامین: بارداری، مصرف الکل، قرص، بیماری های روده.
  • در ابتدای بارداری، مصرف فولیک اسید از نقص لوله عصبی در جنین جلوگیری می کند.

مشکلات مغز استخوان

این مشکلات مانع از تولید سلول قرمز خونی می شود. کم خونی در این دسته به دلیل مشکلات زیر ایجاد می شود:

  • کم خونی آپلاستیک زمانی اتفاق می افتد که سلول های مغز استخوان کاهش یابند یا وجود نداشته باشند. این کم خونی ارثی است و در اثر پرتودرمانی، عفونت یا شیمی درمانی نیز ایجاد می شود.
  • تالاسمی زمانی اتفاق می افتد که سلول های قرمز خونی بالغ نمی شوند یا رشد نمی کند. تالاسمی بیماری ارثی است. این بیماری از خفیف تا شدید می باشد. 
  • اگر مغز استخوان در معرض مواد سمی باشد باعث کاهش سلول های قرمز خونی می شود. سمی شدن با سرب در بزرگسالان و کودکان اتفاق می افتد. 

کم خونی ایجاد شده به خاطر مشکلات دیگر

این کم خونی زمانی اتفاق می افتد که هورمون های ضروری برای تولید سلول های قرمز خونی خیلی زیاد هستند. شرایطی که باعث این کم خونی می شود عبارتند از:

  • بیماری های کلیه
  • کم کاری تیروئید
  • سایر بیماری های مزمن مانند سرطان، عفونت، دیابت، لوپوس
  • سن بالا

کم خونی ایجاد شده به خاطر تخریب سلول های قرمز خونی

هنگامی که سلول های قرمز خونی خیلی حساس و شکننده هستند و نمی توانند استرس را تحمل کنند پیش از بلوغ شکسته می شوند و کم خونی تخریبی ایجاد می شود. این کم خونی در هنگام توجه یا بعد از آن ایجاد میشود. گاهی هیچ دلیلی برای این کم خونی وجود ندارد. دلایل این کم خونی عبارتند از:

  • بیماری های ارثی مثل تالاسمی
  • استرس زاها مثل عفونت، قرص و برخی غذاها
  • سموم برخی بیماری های کلیوی یا کبدی
  • آسیب به سیستم ایمنی بدن
  • گرفتگی دریچه های قلب، مغز، تومور، لخته شدن خون و فشار خون بالا
  • در مواردی نادر، طحال سلول های قرمز خونی را گیر انداخته و آن ها را از بین می برد.

.

منبع :