ترس از ناشناخته‌ها طبیعی است و باید به یاد داشته باشید که زایمان نیز پدیده‌ای طبیعی است. اگر شما تصمیم گرفته‌اید که انسانی را به دنیا بیاورید، تقریباً نصف راه را رفته‌اید و زایمان ترسی بیشتر از آن ندارد. مطمئن باشید با داشتن اطلاعات کافی در مورد چگونگی و مراحل زایمان می‌توانید بر ترس‌های خود غلبه کنید. 

ترس از زایمان در بیشتر زنان، مخصوصا آنان که برای بار اول زایمان می‌کنند وجود دارد و به جنبه‌های مختلفی از فرایند زایمان بازمی‌گردد. برای غلبه بر ترس از زایمان راهکارهایی چون صحبت با پزشک یا مشاور، یادگیری تکنیک‌های آرام سازی و افزایش آگاهی در مورد زایمان وجود دارد.

توکوفوبیا، اختلال ترس از زایمان طبیعی

ترس از بارداری و زایمان، نوع خاصی از فوبیاست که طی یک اختلال اضطراب، فرد درباره یک موقعیت یا شی‌ء دچار ترسی غیرمنطقی و بی‌دلیل می‌شود. از نشانه‌های ترس از بارداری و زایمان طبیعی می‌توان به اختلالات خواب، حملات پانیک یا وحشت‌زدگی، کابوس و دوری گزینی اشاره کرد. نشانه‌های دیگر این ترس به شرح زیر هستند:

- دچار شدن به احساس ترس حتی با فکر کردن به بارداری و زایمان؛

- اضطراب و افسردگی؛

- ترس از مرده به دنیا آمدن نوزاد، تولد نوزاد با نقص‌های مادرزادی، مرگ مادر و…؛

- اصرار شدید بر زایمان سزارین.

برخی از زنان، به‌خاطر ترسی که از زایمان و بارداری دارند، از فعالیت‌های جنسی هم پرهیز می‌کنند و تمایلی به برقراری رابطه جنسی ندارند. از این میان، زنانی که از زایمان وحشت دارند، در هنگام بارداری اصرار به استفاده از عمل سزارین دارند یا در هنگام زایمان دچار تروما یا ضربه روانی می‌شوند و حتی در مواردی با نوزاد خود ارتباط خوبی برقرار نخواهند کرد.

جالب است بدانید که احتمال دارد مردان هم به ترس از زایمان دچار شوند. محققان دریافته‌اند که این دسته از مردان به‌شدت دچار نگرانی بابت سلامت و ایمنی نوزاد و مادرش هستند. توکوفوبیا به‌واسطۀ نگرانی‌هایی درباره زایمان کردن، تصمیم گیری، مشکلات مالی، روش‌های درمانی پزشکی، دغدغه‌های سرپرستی و رسیدگی به نوزاد و… به وجود می‌آیند.

 

غلبه بر ترس از زایمان طبیعی

علل دچار شدن به توکوفوبیا یا ترس از زایمان

عوامل مختلفی وجود دارند ک باعث شدت یافتن ترس مادر از زایمان شده و توکوفوبیا را به وجود آورده است . از جمله این عوامل می توان به موارد زیر اشاره کرد:

- برخی تغییرات هورمونی در بدن که باعث می‌شود فرد توان کم‌تری برای تحمل اضطراب داشته باشد، می تواند دلیلی بر ترس از زایمان در زنان باشد.

- شنیدن داستان‌ها و تجربیاتی از بستگان و آشنایان نزدیک در مورد تجربه زایمان‌های بسیار دردناک و آسیب‌زا هم از عوامل ترس از زایمان در زنان می باشد.

- مبتلا بودن به فوبیاها و ترس‌های دیگری در ارتباط با موقعیت‌های پزشکی. مثل ترس از خون، آمپول و ترس از مرگ.

- سن بسیار کم مادران و قرار داشتن در جایگاه اجتماعی پایین از جمله عوامل خطری محسوب می‌شوند که آسیب پذیری روانی مادران را بیشتر کرده و می‌توانند در شدت یافتن ترس از زایمان نیز تأثیرگذار باشند.

- عزت نفس پایین، تجربه تروماها و رویدادهای آسیب‌زا در دوران کودکی و داشتن تجربۀ مورد تجاوز جنسی قرار گرفتن و  ابتلا به برخی اختلالات روانپزشکی مانند  اضطراب و افسردگی از جمله عوامل روان شناختی هستند که می‌توانند در ترس از زایمان مؤثر باشند.

گاهی ممکن است ترس از این به وجود بیاید که زایمان به‌شکلی امن و آرام پیش نرود و عوارض و مشکلاتی مانند پره اکلامپسی یا مرگ برای فرد را به وجود آورد و همین عاملی برای ایجاد ترس در فرد شود.

 

چگونه بر ترس از زایمان غلبه کنیم

انواع ترسها که بیشتر ذهن مادر ها را درگیر خود میکند

 

به موقع نرسیدن به بیمارستان

هرچند اینترنت مملو از تصاویر و ویدیوهای زایمان اضطراری در عقب ماشین یا کنار جاده است، باید متوجه این قضیه نیز باشید که این موارد انگشت‌شمار است. میانگین زمان زایمان در اولین بارداری حدود ۲۰ ساعت و در بارداری‌های بعدی حدود هشت ساعت است، بنابراین اگر فاصلۀ شما با بیمارستانتان چندان دور نیست، شانس زیادی برای رسیدن به آنجا پیش از شروع زایمان خواهید داشت.

به جای نگرانی برای دیر رسیدن، سعی کنید به محض بروز علائم زایمان یعنی وقتی که انقباضات شما هنگام دراز کشیدن یا تغییر حالت دادن از بین نمی‌رود و تا دو ساعت، هر پنج دقیقه اتفاق می‌افتد یا زمانی که کیسۀ آب شما پاره می‌شود، پزشک خود را در جریان بگذارید. او به شما می‌گوید که چه موقع به بیمارستان بروید و اگر به توصیه‌های او گوش دهید، به احتمال زیاد به موقع به بیمارستان می‌رسید.

ترس از مدفوع کردن هنگام زور زدن برای زایمان

نکتۀ مهم این است که شما مادر عزیز، تنها فردی در اتاق زایمان هستید که چنین دغدغه‌ای دارید. اغلب پرستاران باتجربه قادر هستند که در صورت وقوع چنین اتفاقی، شواهد را به سرعت سر به نیست کنند. این بخشی از شغل آنهاست که به آن عادت دارند. در واقع احتمال خروج مدفوع هنگام زایمان بسیار بالاست، زیرا وقتی سر نوزاد آمادۀ خروج است، شما ماهیچه‌های زیادی از جمله ماهیچۀ مقعدتان را برای بیرون فرستادن وی به کار می‌گیرید.

از آنجا که مدفوع، تقریباً در تمامی ساعت‌های روز در رودۀ بزرگ وجود دارد، ممکن است مقداری از آن هنگام فشار آوردن خارج شود؛ پس بی‌جهت نگران این موضوع ساده و طبیعی نباشید.

ترس از سوزن بی‌حسی اپیدورال

حقیقت این است که شما پیش از روبه‌رو شدن با سوزن اپیدورال کاملاً بی‌حس شده‌اید، زیرا متخصص بیهوشی ابتدا قسمتی از بدن را که سوزن اپیدورال وارد آن می‌شود توسط لیدوکائین به صورت موضعی بی‌حس می‌کند. با تزریق لیدوکائین کمی احساس سوزش می‌کنید، اما این سوزش به سرعت از بین می‌رود و سوزن اپیدورال بعد از بی‌حسی اولیه وارد می‌شود. زمان ورود سوزن اپیدورال تنها فشار اندکی حس می‌کنید. در مقایسه با انقباضات زایمان، بی‌حسی اپیدورال بسیار ساده و ناچیز است.

ترس از پاره شدن واژن یا اپیزیوتومی

با خواندن یا شنیدن در مورد پاره شدن واژن هنگام زایمان طبیعی حتماً بر ترس‌های شما اضافه شده است. نیازی نیست بی‌دلیل نگران باشید، با این وجود که تقریباً نصف زنان هنگام زایمان دچار پارگی خفیفی می‌شوند، این نوع پارگی خفیف باعث خونریزی نمی‌شود و نیازی به درمان نیز ندارد. احتمال وقوع پارگی در بارداری اول و افرادی که اضافه وزن دارند بیشتر است و زنانی که قبلاً زایمان طبیعی داشته‌اند معمولاً دچار این عارضه نمی‌شوند.

اگر هنوز نگران هستید، می‌توانید از چند هفته قبل از زایمان با شروع ماساژ پرینه، خاصیت ارتجاعی بافت ماهیچه‌ای پرینه را افزایش و احتمال وقوع پارگی یا نیاز به اپیزیوتومی را هنگام زایمان کاهش دهید. اپیزیوتومی عملی است که طی آن برشی در بافت بین واژن و مقعد که پرینه نام دارد، توسط پزشک ایجاد می‌شود تا فضای بیشتری برای تولد نوزاد وجود داشته باشد. هرچند این عمل رایج است، امروزه اغلب متخصصان زنان اجازه می‌دهند تا واژن به صورت طبیعی پاره شود، زیرا در بیشتر موارد، ترمیم و بهبود آن بعد از زایمان راحت‌تر است.

ترس از درد زایمان

زایمان، بدون درد نیست اما ترس از درد بر شدت آن می‌افزاید. ترسیدن باعث می‌شود که قلب شما سریع‌تر بزند، تندتر نفس بکشید، مضطرب شوید، فشار خونتان بالا برود و ماهیچه‌های شما منقبض شود. همۀ این واکنش‌ها در افزایش درد نقش دارد. بهترین راه رویارویی با ترس، کسب اطلاعاتی دربارۀ فرایند زایمان است.

دربارۀ زایمان طبیعی بیشتر بخوانید، به کلاس‌های آمادگی برای زایمان بروید یا از مادرانی که زایمان کرده‌اند در این رابطه سؤال کنید. همیشه دو چیز را به یاد داشته باشید؛ اول اینکه این درد هدف مثبتی دارد؛ دهانۀ رحم شما باز می‌شود، کودکتان را به دنیا می‌آورید و درد تمام می‌شود و دوم اینکه مجبور نیستید درد زایمان را تجربه کنید، زیرا داروهای ضددرد برای زایمان در دسترس است و به درخواست شما برایتان تجویز می‌شود.

ترس از سزارین

هر نوع جراحی می‌تواند ترسناک باشد. بنابراین قابل درک است که از احتمال وقوع آن نگران شوید، اما لازم است با این احتمال منطقی برخورد کنید. درحالی‌که به نظر می‌رسد همۀ اطرافیان شما سزارین می‌کنند، تعداد جراحی‌های سزارین رو به کاهش است. البته احتمال نیاز به سزارین برای برخی از زنان که بارداری پرخطر دارند مانند افرادی که مسمومیت حاملگی دارند بالاتر است. با پزشک خود دربارۀ اینکه در چه شرایط و زمانی سزارین می‌کند صحبت کنید و او را در جریان نگرانی‌های خود قرار دهید.

برای مثال آیا پزشکتان می‌داند چگونه نوزاد را از پا در زایمان بریچ به دنیا بیاورد یا در این صورت زایمان را با روش سزارین انجام می‌دهد، پزشکتان دربارۀ زایمان طبیعی نوزادان درشت‌جثه چه نظری دارد و اگر قبلاً سزارین داشته‌اید، آیا پزشک زایمان طبیعی پس از سزارین را توصیه می‌کند. در نهایت پژوهش‌ها نشان می‌دهد زنانی که مراقبت پیوستۀ پزشکی را هنگام زایمان داشته‌اند، کمتر احتمال دارد که نیاز به سزارین پیدا کنند. فارغ از اینکه بالاخره چه نوع زایمانی را تجربه می‌کنید، داشتن همراه به شما کمک خواهد کرد. این همراه ممکن است همسر، مادر، دوست شما یا مامای همراه باشد. حمایت یک همراه می‌تواند نقش مهمی در کاهش درد و ترس‌های شما داشته باشد.

ترس از زایمان و راه های مقابله با آن - چاره چی

درمان ترس از زایمان چیست؟

درمان توکوفوبیا برای تضمین سلامت مادر و نوزاد ضروری است. احتمالا روند درمان با همکاری متخصص زنان و زایمان و یک روان‌پزشک یا روان‌شناس انجام می‌شود. متخصصان سلامت روان می‌توانند دلایل پنهانی و ریشۀ به وجود آمدن چنین ترسی در بیمار را مشخص کنند؛ مثلا کشف کنند که افسردگی یا اضطراب زمینه‌ساز ایجاد این ترس شده است. متخصصان زنان و زایمان هم با اطلاع‌رسانی و آگاهی دادن به فرد باعث می‌شوند که او از روند زایمان مطلع شود و خیالش بابت این موضوع و ایمنی آن کاملا آسوده باشد.

حمایت و همراهی نزدیکان باید چگونه باشد؟

ترس از درد زایمان، دودلی زنان باردار برای سزارین یا زایمان طبیعی

حمایت عاطفی و همراهی خانواده و نزدیکان با بیمار بسیار ضروری و مهم است. بسیاری از افراد با وجود همراهانی که در کنارشان هستند، احساس امنیت بیشتری می‌کنند. پژوهش‌ها هم نشان می‌دهد که وجود نزدیکان و اقوام در کنار زنانی که از زایمان می‌ترسند در به حداقل رساندن چنین مشکلی بسیار کارساز است. وجود حمایت و همراهی دیگران باعث افزایش احساس خودکارآمدی در فرد می‌شود و حتی روی نظر او برای انجام عمل سزارین اثر می‌گذارد و موجب می‌شود که زایمان طبیعی را انتخاب کند.

گاهی‌اوقات، حمایت و همراهی با بیمار را یک نفر انجام می‌دهد و گاهی پای یک گروه از حامیان در میان است که می‌توانند دوستان، آشنایان و اقوام باشند. مشاوران، روان‌شناسان، متخصصان زنان و زایمان و ماماها هم می‌توانند در میان حامیان فرد قرار بگیرند و به او برای فائق آمدن بر توکوفوبیا کمک کنند.

تجربه زایمان بدون مشکل هم در کاهش این ترس مؤثر است. نتایج یک پژوهش نشان داده است: زنانی که احساس می‌کنند کنترل بدن خود را در دست دارند و از فرایند زایمان آگاه هستند، بهتر با ترس خود کنار می‌آیند. بسیاری از زنان به‌دنبال استفاده از مشاوره و راهنمایی‌های زنان دیگری هستند که قبلا زایمان کرده‌اند؛ مثلا مادران، خواهران، اقوام و… می‌توانند با گذاشتن تجربه‌های خود در اختیار فرد باعث کاهش ترس از زایمان شوند. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که مشاوره این‌چنینی و همراهی با زنان باردار در از بین بردن ترس مفید است و درصد میل به عمل سزارین را تا ۵۰ درصد کاهش می‌دهد.

درمان‌های روحی و روانی در ترس از زایمان چگونه است؟

روان درمانی و رفتار درمانی شناختی (CBT) هم در مسیر درمان ترس از بارداری مفید هستند. رفتار درمانی شناختی معطوف به علائمی خاص است؛ یعنی به علائم و ویژگی‌های خاصی از اختلال فرد توجه می‌کند و در کوتاه‌مدت، این مشکلات را رفع می‌کند؛ به همین دلیل، ظاهرا انتخاب خوبی برای رفع توکوفوبیا خواهد بود. در یک پژوهش، به ۲ روش مختلف سعی در درمان ترس از زایمان شده بود: یکی از روش‌ها، روشی استاندارد و عادی بود و در روش دیگر از درمان رفتاری ـ شناختی ازطریق اینترنت استفاده شده بود.

هرچند که هر دو روش در کاهش ترس از بارداری در افراد مؤثر نشان می‌دادند، اما روش رفتار درمانی شناختی موجب کاهش علائم بیشتری در افراد شده بود. البته، تعداد افرادی که از به رفتار درمانی شناختی پایبند ماندند و آن را تکمیل کردند، چندان زیاد نبود؛ به همین دلیل، محققان تشخیص دادند که شدنی و پذیرفتنی بودن چنین درمانی از سوی بیماران قابل‌توجه نیست.

داروهای لازم برای درمان ترس از زایمان چیست؟

برای رفع توکوفوبیا داروها هم به‌عنوان درمانی مستقل یا در کنار روش‌های درمانی دیگر استفاده می‌شوند تا دلایل ریشه‌ای این ترس مانند اضطراب، افسردگی یا اختلالات روانی دیگر را از میان بردارند. درمان ترس از زایمان نیازمند به‌کارگیری رویکردهای بین‌رشته‌ای است؛ یعنی از چندین رشته و تخصص برای درمان این مشکل باید استفاده شود. هم روان‌شناسان و هم متخصصان زنان و زایمان در این مسیر با هم همراه می‌شوند. برای کاهش ترس‌های موجود در فرد باید حتما درباره روند زایمان، شیوه کنترل درد و انتخاب روش زایمان به او اطلاع‌رسانی شود و مشورت‌های لازم میان متخصص و بیمار صورت بگیرد.

گام‌های مهم در رفع ترس از زایمان چیست؟

علل ترس شما از زایمان طبیعی + پاسخ های من

اگر احساس می‌کنید که دچار توکوفوبیا هستید یا چنین مشکلی برای‌تان به وقوع خواهد پیوست باید گام‌های زیر را در نظر بگیرید:

  • احساسات خود را به دکتر یا ماما بگویید. سطح و میزانی از اضطراب طبیعی است. با مطرح کردن این اضطراب، آنان می‌توانند به شما قوت‌قلب بدهند و مراقبت‌های بیشتری انجام دهند.
  • بهتر است که به فکر طراحی یک برنامه برای فرایند زایمان باشید. برای این کار باید خواسته‌ها و نیازهای‌تان را با پزشک مطرح کنید؛ مثلا درباره روش‌های کنترل درد و شیوه زایمان با او همفکری کنید. داشتن برنامه‌ای مشخص باعث می‌شود که قوی‌تر و آماده‌تر باشید و احساس کنید که اوضاع را در کنترل دارید.
  • از گوش دادن به ماجراها و تجربه‌های ناخوشایند دیگران امتناع کنید. شنیدن داستان‌های ناراحت‌کننده و وحشتناک درباره زایمان می‌تواند به تشدید ترس‌تان بینجامد. اطلاعات و آگاهی‌های پزشکی مناسب در این زمینه کسب کنید و به ابعاد مثبت این فرایند و تجربه‌های مطلوب و خوب توجه داشته باشید. اگر شخصی از تجربه‌ها و داستان‌های وحشتناک صحبت کرد، از او بخواهید که حرفش را متوقف کند و چنین چیزهایی برای‌تان تعریف نکند.
  • شرکت در کلاس‌های آموزشی قبل از زایمان برای قرار گرفتن در جریان روش‌های کنترل درد، آشنایی با فرایند زایمان و مسائل مرتبط با آن می‌تواند تا حد زیادی از ترس‌ها و دلهره‌ها بکاهد.
  • اگر ترس از زایمان باعث مختل شدن روند طبیعی زندگی‌تان می‌شود، حتما در این زمینه از کمک حرفه‌ای روان‌شناسان، روان‌پزشکان، مشاوران یا متخصصان بهره ببرید.

در آخر

هر چند که ترس از بارداری چندان رایج نیست و به‌ندرت در میان زنان دیده می‌شود، اما در صورت وقوع، اثراتی جدی بر زندگی فرد و عملکرد روزانه‌اش می‌گذارد. گاهی افراد مبتلا به این ترس، حتی باوجود میل به فرزندآوری، از باردار شدن امتناع می‌ورزند. همراهی با این افراد و استفاده از روش‌های درمانی مساعد می‌تواند موجب کنترل علائم این ترس شود و به رقم خوردن تجربه‌ای شیرین از بارداری و زایمان کمک کند. اگر دچار توکوفوبیا هستید حتما با پزشک صحبت کنید.