صفحه نخست
اخبار آکانیوز سرگرمی فیلم سلامت آشپزی شیرینی پزی خانه داری خانواده سبز ازدواج کودک داری ورزش بیوگرافی عکس اطلاعات عمومی ایرانگردی جهانگردی تعبیر خواب بازی فرهنگ

مناظره های دینی با فرزند

زمانی که نوجوانان نزد ما می آیند و سئوال هایی درباره ی مفاهیم و معارف دینی می پرسند و آنان را یک گام به هدف زندگی و قدمی دیگر به قله کمال نزدیک سازیم... و فرصتی فراهم می گردد که با استفاده از میل این گروه را در آکاایران ببینید

مناظره های دینی با فرزند

چگونگی پاسخ گویی به پرسش های مذهبی نوجوانان (1)

زمانی که نوجوانان نزد ما می آیند و سئوال هایی درباره ی مفاهیم و معارف دینی می پرسند، فرصتی فراهم می گردد که با استفاده از میل این گروه ، آنان را یک گام به هدف زندگی و قدمی دیگر به قله کمال نزدیک سازیم .

به راستی باید لحظه ای را که فرزندان یا شاگردان ما پرسشی دینی مطرح می سازند ، غنیمت شمرد ؛ چون خود آنان آغازگر گفت و گو بوده اند ، به این دلیل آمادگی بیشتری برای شنیدن دارند و پاسخ گویی ما موثرتر ، راحت تر و طبیعی تر پیش خواهد رفت.

برآنیم تا در طی دو مقاله ، به مهم ترین نکاتی اشاره نمائیم که والدین یا معلمان گرامی ، باید در پاسخ گویی به سوالات دینی فرزندان ، به آنها توجه ویژه داشته باشند :

 

گوش سپردن هشیارانه به پرسش ها

هرگز از شنیدن پرسش فرزند یا شاگرد خود احساس رنجش نکنید و حتی زمانی که جواب سئوال او را نمی دانید ، از گوش دادن به پرسش او طفره نروید . شنیدن سئوال او ، نوعی احترام به وی شمرده می شود و بی اعتنایی به آن باعث ناراحتی اش می گردد.

افزون بر این ، توجه به سخنان پرسشگر ، فشار روانی حاصل از پرسش را که بر دل او سنگینی می کند می کاهد. وقتی شما به پرسش کسی گوش می کنید ، اگر جوابی هم به او ندهید ، دست کم در تحمل آن پرسش ، شریک وی شده اید . بسیاری از کودکان و نوجوانان – و گاهی برخی از بزرگسالان – به دنبال کسی می گردند که سئوال هایشان را با وی در میان بگذارند ؛ البته شاید به جواب سئوالشان هم نرسند ، ولی از دغدغه روانی خود می کاهند . پس به پرسش های کودکان و نوجوانان ،خوب گوش کنید و هنگام طرح سئوال از سوی آنان ، چهره در هم نکشید .

گوش دادن به پرسش های کودکان و نوجوانان ، شما را با روحیه و افکار آنان و مسائلی که پیش رو دارند ، آشنا می سازد و در برنامه ریزی درست تربیتی و تامین نیازهای علمی و اخلاقی آنان یاری تان می سازد.

 آیا می دانید بسیاری از احادیث اهل بیت (ع) در زمینه پرسش هایی است که از آن بزرگواران پرسیده شده است ؟ این نکته ، نشانه و دلیل محکمی برای توجه آن بزرگواران به پرسش های همه اقشار جامعه می باشد . سوره توحید که یکی از مهم ترین سوره های قرآن است و پاداش تلاوت آن با تلاوت ثلث قرآن برابر است ، در پاسخ به پرسش یهودیان درباره خدا نازل گردیده است ؛ بنابراین پرسیدن و پاسخ گو بودن ، روشی الهی و سنت خاندان پیامبر (ص) بوده است . با این حال آیا نباید به پرسش های دینی فرزندانمان توجه ویژه داشته باشیم ؟

پیش از پاسخ گویی به پرسش فرزند یا شاگردتان ، به طور دقیق حوزه پرسش او و ماهیت آن را مشخص کنید . برای این کار با طرح چند پرسش می توانید به خوبی دریابید که سئوال اصلی وی چیست

پاسخ نگفتن هنگام دل مشغولی

پدر ، مادر ، معلم و مربی – مانند دیگر انسان ها – همیشه از نشاط روحی و آمادگی برای گفت و گو های ثمر بخش برخوردار نیستند . شاید زمانی که آنان با پرسشی روبه رو می شوند ، دچار سردرد بوده و یا به خاطر یک مشکل کاری ، حوصله گفت وگوی موثر با پرسشگر را نداشته باشند . در این وضعیت بهتر است به جای طرح پاسخ های نپخته و شتابزده ، محترمانه و دوستانه از پرسشگر بخواهند که در زمان دیگری سوالش را مطرح کند . اگر او هم فراموش کرد سوالش را بپرسد ، آنان پیش قدم شوند و از وی بخواهند که سوال خود را مطرح نماید .

امیر مومنان (ع) ، حتی فردی را که کفشش تنگ است و به همین دلیل آزرده خاطر است ، از داشتن فکر و نظر درست محروم می داند .( امالی طوسی ، ص 514) .

زمانی که تنگ بودن کفش ، آدمی را از ارائه نظر درست محروم می سازد ، تکلیف پاسخ هایی که در زمان سر درد و بی حوصلگی و ناراحتی ارائه می گردد روشن است.

 

درک دقیق پرسش

پیش از پاسخ گویی به پرسش فرزند یا شاگردتان ، به طور دقیق حوزه پرسش او و ماهیت آن را مشخص کنید . برای این کار با طرح چند پرسش می توانید به خوبی دریابید که سئوال اصلی وی چیست ؟ مثلا اگر نوجوانی از شما بپرسد :« برای آشنایی با قرآن چه کار باید بکنیم ؟» برای پاسخ گویی درست ، باید به طور دقیق بدانید که منظور او از آشنایی با قرآن ، آشنایی با روخوانی آن است یا آشنایی با تجوید قرآن یا ترجمه و تفسیر آن . در این گونه موارد ، بهتر است از خودش کمک بگیرید و با چند پرسش ، خیلی دقیق چیستی پرسش او را مشخص سازید.

 

 پاسخ « نمی دانم »

هنگامی که پاسخ پرسشی را نمی دانید ، از گفتن عبارت بسیار ارزشمند و عالمانه « نمی دانم » خجالت نکشید .

در حدیثی از امام علی ( ع) آمده است :

« و لا یستحیی احدکم اذا سئل عما لا یعلم ان یقول : لا اعلم ؛ ( نهج البلاغه ، حکمت 82)

اگراز شما سئوالی پرسیده شد که جوابش را ندانستید ، هیچ کدامتان از گفتن « نمیدانم » شرم نکنید » .

بی گمان ما  در همه زمینه ها و مسائل نمی توانیم پاسخ گوی پرسش های کودکان و نوجوانان باشیم . باید به آنان بیاموزیم که دانش ، بسیار گسترده و بی کران است و هر انسانی ، تنها به بخشی از گنج علم و دانش دسترسی دارد . در عین حال باید آنان را مطمئن کنیم که برای هر سئوالی ، جوابی روشن و آماده وجود دارد که نزد متخصصان آن موضوع است .

گفتن« نمی دانم» نه تنها جایگاه علمی شما را نزد کودکان و نوجوانان پایین نمی آورد ، بلکه باعث می شود که آنان شما را فردی فکور و فرهیخته بدانند و تواضع و فروتنی را از شما بیاموزند

از حضرت صادق (ع) روایت است که :

 « ان من اجاب فی کل ما یسال عنه لمجنون ؛ (معانی الاخبار،ص 238)

 کسی که درباره هر چه از او می پرسند جواب می دهد ، دیوانه است .»

 شک نکنید که پرسشگر نیز به مرور زمان خواهد دانست که گفتن « نمی دانم» ناشی از عقل و درایت شماست و هرگز آن را دلیلی برضعف اطلاعات شما نخواهد شمرد.

 

درنگ در پاسخ گویی

کودکان و نوجوانان به دلایل بسیاری مانند خجالت کشیدن ، ترس از واکنش بزرگ ترها و مهارت نداشتن در بیان پرسش ها ، خیلی وقت ها نمی توانند سریع و راحت پرسش خود را با شما در میان بگذارند و مجبور می شوند برای توضیح سئوال خود ، به کرات مکث کنند . مبادا پس از شنیدن بخشی از پرسش او ، کار پاسخ گویی را آغاز کنید . شاید گاهی به طور کامل بدانید که آنان چه پرسشی را مطرح خواهند کرد ؛ اما حوصله کنید تا پرسش خود را به طور مفصل بیان نمایند . این کار شما ، گذشته از این که نوعی احترام به آنان شمرده می شود ، آمادگی روحی شان را برای دریافت پاسخ ، بیشتر می کند و اعتماد آن ها را به شما و پاسخ تان افزایش می دهد .

در حدیثی از حضرت صادق (ع) می خوانیم :

« من اخلاق الجاهل الاجابه قبل ان یسمع ؛ ( اعلام الدین ، ص 303 ) .

 کسی که در پاسخ گویی شتاب کند ، به پاسخ درست دست نمی یابد . »

 

دوری از رفتارها و پاسخ های اضطراب آلود

بسیاری از پدران و مادران هنگامی که می بینند فرزندشان درباره خدا ، قیامت ، نبوت و امامت پرسش هایی مطرح می کنند سخت نگران ایمان فرزند خود می شوند و چون علاقه زیادی به آنان دارند ، دچار اضطراب و نگرانی می شوند و به گمان خودشان برای حفظ ایمان فرزند خود با برخوردی تند ، وی را به ایمان دعوت می کنند .

باید توجه داشت که طرح این گونه پرسش ها از سوی بچه ها ، گام هایی است که آنان به سوی ایمانی کامل تر و یقینی استوارتر برمی دارند. این پرسش ها نشانه کمال جویی فرزند شما و خداخواهی اوست . اگر او سئوال خود را با شما در میان می گذارد برای آن است که برای رسیدن به ایمانی بهتر یاری اش دهید ؛ اما اگر شما مضطرب شوید ، این اضطراب به وی نیز منتقل می گردد و احتمال دارد که برای همیشه ، او را از طرح سئوال هایی از این دست منصرف کند . در نتیجه ی چنین وضعیتی ، سئوال های خود را در دل پنهان خواهد کرد و خدای ناکرده ، یک باره به نتایج غلطی خواهد رسید .

اضطراب و سراسیمگی ، باعث خواهد شد که شما با جواب های پی در پی و پاسخ های به هم ریخته و دسته بندی نشده ، ذهن فرزندتان را آشفته کنید

در حدیثی از امیر مومنان (ع) می خوانیم :

 « اذا ازدحم الجواب ، خفی الصواب ؛ ( نهج البلاغه ، حکمت 243)

 هنگامی که پاسخ ها زیاد و درهم شوند ، حق ، مخفی می ماند.»

 

همان گونه که خدای حکیم و هدایتگر ، بذر ایمان را در دل شما کاشت و آن را به نهالی تنومند تبدیل کرد ، فرزند شما را نیز ان شاء الله به ایمانی پابرجا و استوار خواهد رساند ، البته این سخنان هرگز به معنی توصیه به بی توجهی و مراقبت نکردن نیست ، بلکه هشدار به کسانی است که به خاطر نگرانی از خطای فکری فرزند خود ، دقیقا در جهتی حرکت می کنند که خدای ناکرده سرانجام آن ، انحراف فرزندشان می باشد .

همان گونه که از امام علی (ع) شنیدید ، پاسخ های زیاد و به هم ریخته ، حق را از چشمان ما پنهان می سازد. به ظرفیت ذهنی فرزندتان به طور کامل توجه کنید و پاسخی کوتاه و در عین حال ، دسته بندی شده و منظم ارائه دهید . در تاریخ آمده است که وقتی پیامبر اعظم (ص) سخن می گفت ، میان کلماتش فاصله بود و اگر کسی می خواست می توانست آن کلمات را بشمارد و سخن آن حضرت را به خاطر بسپارد( تبلیغ بر پایه قرآن و حدیث ، ص282و 284).

چه خوب است که ما نیز از این شیوه پیامبر (ص) پیروی کنیم و پاسخ صحیح خود را در قالب جملاتی متین و شمرده ارائه دهیم .

 

           ادامه دارد ...

 

سرور حاجی سعید

بخش خانواده ایرانی تبیان

منبع : tebyan.net