زمانی برای هنجار شکنی

یکی از خصایص بارز نوجوانان، هنجارشکنی است که همین رفتار موجب درگیری با مادر و پدر می‌شود؛ اگرچه این خصلت در همه آنها بروز نمی‌کند.

با این اوصاف، چرا کلمه «نوجوان» برای اکثر والدین استرس‌ها و چالش‌های ویژه‌ای ایجاد می‌کند؟

اما اگر به این نکته توجه کنیم که سال‌های نوجوانی،‌ دوره‌ای خاص از رشد است و نه‌تنها از نظر فیزیکی دوران ویژه‌ای است بلکه از نظر روحی و روانی نیز مرحله‌ای بحرانی تلقی می‌شود، آن گاه متوجه خواهیم شد که چرا این دوران برای بسیاری از خانواده‌ها گیج‌کننده و توام با مشکلات خاص است.

به رغم باور برخی والدین در مورد نوجوانی ، در واقع در اغلب اوقات، نوجوانان افرادی پرانرژی، متفکر، ایده‌آل‌گرا و علاقه‌مند به حق و حقیقت هستند.

پس اگرچه این دوران می‌تواند دوره درگیری و اختلاف بین والدین و فرزند باشد، اما همچنین می‌تواند زمانی برای کمک به  کودک برای رشد در جهت مسیر فردی مشخص او باشد.

 

هنجارشکنی

جوانی ، فصل تازه ای در زندگی و سرآغاز ورود انسان به جهان پر شور و رنگارنگ است که غرایز طبیعی در شکل دهی آن ، نقش اصلی را بر عهده دارد یکی از خصایص بارز نوجوانان، هنجارشکنی است که همین رفتار موجب ایجاد درگیری با مادر و پدر می‌شود؛ اگرچه این خصلت در همه کودکان بروز نمی‌کند. اولین هدف فرد در سنین نوجوانی، به دست آوردن استقلال است. برای حصول استقلال، نوجوان سعی می‌کند تا از والدین دوری جوید.

در این  دوره معمولا به نظر می‌رسد که نوجوان همواره نظراتی متفاوت از نظرات والدین خود دارد یا نمی‌خواهد راهی که آنها رفته‌اند را در پیش بگیرد.

همین‌طور که نوجوان بالغ‌تر می‌شود، شروع به تفکر احساسی‌ و منطقی‌تری می‌کند و کم‌کم والدین متوجه می‌شوند که کودکشان که قبلا سعی می‌کرد تا براساس قوانین خاص رفتار کرده و آنها را از خود راضی نگه دارد، حال دیگر در تلاش برای قانع کردن آنهاست و رفتارهایی بر خلاف نظر والدین از خود بروز می‌دهد و سعی در قانع کردن آنها و فرار از کنترلشان دارد.

استقلال طلبی ، تنوع دوستی ، هیجان خواهی ، میل به نقد گذشته و نوگرایی از جمله ویژگی های دوران جوانی است که به شدت رفتارهای جوانان را تحت تاثیر قرار می دهد .

تمایل به امروزی شدن و نوگرایی به درجات مختلف در هر نوجوان وجود دارد و گواه نیاز وی به شکستن قالب های موجود ، فاصله گرفتن از هنجارهای پیشین و رسیدن به هویتی متمایز از کسانی که پیش از او بوده اند و همچنین گرایش به فاصله گرفتن از والدین است . این نیاز ، زمانی که نمود بیرونی به خود می گیرد و در رفتار جوان منعکس می شود ، به صورت مدگرایی ظاهر می گردد . در این هنگام باید از خود به عنوان والدین، سوال کنیدکه چه میزان فضا در اختیار نوجوان خود قرار داده‌اید تا به استقلال برسد و باید از خود بپرسید که «آیا من، مادر یا پدر کنترل‌کننده‌ای هستم؟ آیا به فرزندم گوش می‌دهم؟ آیا به او اجازه می‌دهم که نظراتی متفاوت از نظرات من داشته باشد؟»

بهتر است با فرزند خود در دوران بلوغ، قبل از ایجاد تغییرات جسمی صحبت کنید و سعی کنید به سوالات فرزندتان در این خصوص، تا حد ممکن پاسخ دهید، اما اطلاعات بیش از اندازه به آنها ندهید و فقط در حد سوالشان، جواب بدهید

دکتر شهربانو قهاری روان شناس بالینی با بیان اینکه بزهکاری فرزندان در بزرگسالی ناشی از هنجارشکنی آنها در خانواده است، اظهار داشت: والدین در بروز رفتارهای نا متعارف فرزندان در بزرگسالی نقش بسزایی دارند اما در مورد هنجار شکنی نه تنها والدین نقش ایفا می کنند بلکه نقش موثر جامعه شناسان و روانشناسان را نیز نباید نادیده گرفت.

عدم توانایی والدین در آموزش هنجارها و وجود آزادی بیش از حد در برخی خانواده ها موجب گرایش جوانان به سمت بزهکاری می شود.

دکتر قهاری با تاکید بر نقش موثر پدر در کانون خانواده از فقدان پدر یا  عدم تاثیر گذاری و قرار گرفتن  وی در حاشیه به عنوان یکی دیگر از علل شیوع بزهکاری در فرزندان نام برد و گفت: در برخی خانواده ها مادر نقش پدررا درحاشیه خانواده قرار می دهد که این خود موجب شیوع بزهکاری در فرزندان می شود.

 

خودآموزی

کتاب‌هایی در مورد نوجوانی بخوانید. سعی کنید به سال‌های نوجوانی خود فکر کنید. تلاش کنید به خاطر بیاورید که با جوش‌های روی صورت خود یا رشد فیزیکی بدنتان چه مشکلاتی داشتید.

انتظار تغییر رفتارهای متداول را از سوی فرزندتان داشته باشید. والدینی که می‌دانند چه چیزهایی ممکن است رخ دهد، راحت‌تر می‌توانند با شرایط کنار آمده و عکس‌العمل بهتری از خود نشان خواهند داد.

 

با فرزند خود، در موقع مناسب، صحبت کنید

,اصول تربیتی نوجوان

بهتر است با فرزند خود در دوران بلوغ، قبل از ایجاد تغییرات جسمی صحبت کنید و سعی کنید به سوالات فرزندتان در این خصوص، تا حد ممکن پاسخ دهید، اما اطلاعات بیش از اندازه به آنها ندهید و فقط در حد سوالشان، جواب بدهید.

شما فرزند خود را می‌شناسید. شما حرف‌های او را می‌شنوید و متوجه می‌شوید که چه زمان توجه او به ظاهر افراد و جنسیت آنها جلب می‌شود. در این زمان باید از فرزندتان سوالات زیر را بپرسید:

آیا متوجه هیچ‌گونه تغییری در جسم خود شده‌ای؟

آیا احساسات عجیبی داری؟

آیا گاهی احساس ناراحتی می‌کنی در حالی که دلیل آن را نمی‌دانی؟

با مشورت با پزشک کودک خود نیز می‌توانید متوجه بلوغ زودرس فرزندتان شوید.

اگر دیرتر از زمان مناسب با فرزندتان راجع به مسائل دوران بلوغ صحبت کنید، امکان دارد برای او شرایطی پیش بیاید که دچار ترس یا اضطراب ناشی از این تغییرات (به دلیل عدم آگاهی)‌ شود می‌توانید کتاب‌های مناسبی نیز در اختیار کودکتان قرار دهید تا راجع به دوران بلوغ، اطلاعات بیشتری کسب کند.

 

مراقب رفتارها و عکس‌العمل‌های خود باشید

اگر نوجوانتان موهای خود را به شکلی عجیب درمی‌آورد یا لاک سیاه به ناخن‌های خود می‌زند یا لباس‌های عجیب و غریب می‌پوشد، قبل از داد و فریاد و مخالفت‌ فکر کنید. بدانید که نوجوان می‌خواهد والدین خود را دچار شوک کند پس یکسری اعمال زودگذر که معمولا بی‌ضرر هستند از خود بروز می‌دهد.

پس بهتر است به جای حساسیت نشان دادن در مورد مسائل زودگذر حواس خود را روی رفتارهای پرخطری مانند مصرف مواد مخدر و روانگردان‌ها یا دوستی با افراد ناصالح، جمع کنید تا مانع از آنها شوید.

 

به خلوت فرزندتان احترام بگذارید

بسیاری از والدین با این موضوع مشکل دارند و فکر می‌کنند که باید در جریان هر کاری که فرزندشان انجام دهد، قرار گیرند.

اما برای این که به فرزندتان کمک کنید باید استقلال او را به رسمیت شناخته و به فضای خصوصی او احترام بگذارید.

البته اگر متوجه مشکلی شدید حتما باید دخالت کرده و مشکل را حل کنید، اما در حالت عادی بهتر است از دور نظاره‌گر باشید. نباید انتظار داشته باشید که فرزندتان تمامی افکار و اعمال خود را با شما در میان بگذارد.البته باید به عنوان والدین بدانید که او کجاست و با چه کسانی وقت خود را سپری می‌کند، اما دانستن تمامی جزئیات‌ لازم نیست

از آنچه فرزندتان می‌خواند یا می‌بیند، آگاه باشید و بدانید که از طریق اینترنت با چه کسانی در ارتباط است. در این صورت می‌توانید از بروز مشکل جلوگیری کنید

آنچه فرزندتان می‌بیند یا می‌‌خواند را کنترل کنید

برنامه‌های تلویزیونی، کتاب‌‌ها، مجلات و فیلم‌ها، اینترنت، همه و همه دنیای وسیعی از اطلاعات در اختیار فرزند شما قرار می‌دهد.

از آنچه فرزندتان می‌خواند یا می‌بیند، آگاه باشید و بدانید که از طریق اینترنت با  چه کسانی در ارتباط است. در این صورت می‌توانید از بروز مشکل جلوگیری کنید.

 

او را بیش ازحد تنها نگذارید

اشتغال والدین در بیرون از منزل خارج از حد متعارف موجب کاهش کمیت کانون خانواده، آسیب و تعارض و اختلال در نقش والدین و از همه مهتر یکی از پیامدهای بزهکاری فرزندان می شود.

 

 

فرآوری : کهتری

بخش خانواده ایرانی تبیان

منابع:

آزادی بیش از حد-  الهه عیوض‌زاده - جام جم

علی ترکاشوند -روزنامه رسالت

ایسنا

 

منبع : tebyan.net