آکاایران: تعبیر مردم از رفتار دو خواهر البته به تعبیر خودشان از شرایط متفاوت است. مردم می گویند: «دختر بزرگ تر، از بچگی با شخصیت بود!» دختر بزرگ تر می گوید: «چون اولین بچه بودم نگذاشتند بچگی کنم. همیشه مراقب خواهر کوچک ترم بودم.» خواهر کوچک تر می گوید: «در همه زندگی یک مزاحم بالای سرم بود؛ خواهر بزرگ ترم!»

 


مردم می گویند: «خانم و آقای الف برای تربیت دختر اولشان سنگ تمام گذاشته اند، اما دومی را لوس کرده اند» دختر بزرگ تر می گوید: «من از همان بدو تولد موش آزمایشگاه شدم! پدر و مادرم در بزرگ کردن من تجربه کسب کردند و آن وقت هر چه یاد گرفته بودند برای خواهر کوچک ترم انجام دادند. »


دختر کوچک تر می گوید: «من بلدم حق و حقوقم را از پدر و مادرم بگیرم اما آبجی، بی دست و پاست.» مردم می گویند: «دختر بزرگ تر، محجوب و خانه دار است.» دختر بزرگ تر می گوید: «توی خانه محبوسم کردند. وقتی فهمیدند اشتباه کرده اند به خواهرم آزادی دادند. » دختر کوچک تر می گوید: «خواهرم ذاتا منزوی است، اما من توی خانه بند نمی شوم.»

 


مردم می گویند: «از هر انگشت دختر بزرگ تر یک هنر می ریزد. » دختر بزرگ تر می گوید: «آدم که خانه نشین شود چاره دیگری ندارد جز این که برود دنبال آشپزی و خیاطی و رفت و روب.» خواهر کوچک تر می گوید: «چیزی از خانه داری سر در نمی آورم. از بچگی نگذاشتند دست به سیاه و سفید بزنم.»


مردم می گویند: «بخت دختر بزرگ تر، بلند است، اما دختر کوچک تر عزیز دردانه است.» دختر بزرگ تر می گوید: «شانس را که تقسیم می کردند من رفته بودم دنبال سنگ ترازو! همین که بچه اول شدم یعنی بدشانسی آوردم. » دختر کوچک تر می گوید: «دلم برای خواهرم می سوزد. خوشحالم که اولین بچه خانواده نیستم.»

 


گرچه در بیشتر کتاب های مربوط به روان شناسی کودک نوشته شده معمولا فرزندان اول خانواده به علت توقع بالای والدین از او مستقل، منضبط و وظیفه شناس تربیت می شوند، اما مشکلات فرزندان اول کم نیست و گرچه ممکن است از دیدگاه پدر و مادر و دیگران، فرزندانی ایده آل باشند با مسائلی مواجهند که کمتر به آنها توجه می شود و هر کدام ممکن است در بزرگسالی خاطرات و تجربه هایی تلخ در ذهن شان باقی بگذارد و از سوی دیگر تربیت فرزندان دوم را هم تحت تاثیر قرار بدهد.

 


● فرزندان اول نادیده گرفته می شوند

 


فرزندان اول، در اغلب اوقات پس از مدتی به این نتیجه می رسند که از طرف والدین شان نادیده گرفته می شوند. این احساس معمولا وقتی اختلاف سنی بچه ها بیشتر باشد شدیدتر است و در سال های نخستین تولد فرزند دوم به اوج می رسد.


احساس نادیده گرفته شدن، گاهی منطقی نیست چرا که به هر حال فرزندی که تازه به دنیا آمده به مراقبت بیشتری نیاز دارد و والدین باید وقت بیشتری را صرف رسیدگی به کارهایش کنند، اما گاهی هم فرزند اول واقعا مورد بی مهری قرار می گیرد و متوجه می شود گرچه تا پیش از تولد خواهر یا برادر کوچک ترش، شاهکار خانواده به حساب می آمده و در کانون توجه همه بوده، ناگهان فراموش می شود چون مهمان ناخوانده ای آمده و جای او را گرفته است.

 


انتظارات والدین از بچه های بزرگ تر معمولا معقول نیست. آنها بیش از اندازه بر منطق و توانایی فرزند خانواده در تحلیل صحیح شرایط حساب می کنند و همین باعث می شود گمان کنند فرزندشان حتما قادر است شرایط را پس از تولد فرزند دوم درک کند و به همین دلیل باید بفهمد فرزند تازه به دنیا آمده، طبیعتا کنجکاوی همه را برمی انگیزد و از آنجا که هنوز ناتوان است به مراقبت بیشتری نیاز دارد، اما برخلاف حدس پدر و مادرها، کمتر پیش می آید فرزند اول به شیوه بزرگ ترها شرایط را بسنجد.


تولد فرزند تازه در خانواده برای فرزند اول در دوران خردسالی یک بحران است که باید هرچه سریع تر از طرف والدین مدیریت شود و در غیر این صورت به مشکلی بزرگ تبدیل می شود.

 


واکنش فرزند اول خانواده به سوءمدیریت والدینش در چنین شرایط تنش زایی، متفاوت است. احتمال دارد خشمگین شود و در صدد تلافی بی مهری پدر و مادرش برآید.


شاید از والدینش متنفر شود و کینه آنها را به دل بگیرد، شاید با رفتارهای غیرعادی مثلا فریاد زدن یا تظاهر به بیماری، سعی در جلب توجه مجدد بزرگ ترهایش داشته باشد، شاید هم آتش حسادت طوری در دلش زبانه بکشد که دست به اقدامی خطرناک برای از سر راه برداشتن فرزند دوم کند.

 


به همین دلیل است که والدین باید حتی پیش از تولد نوزاد در خانواده، فرزند اول را برای پذیرش او آماده کنند و پس از تولد هم برنامه ای دقیق برای نظارت بر شرایط خانواده دارا باشند تا به احساسات و عواطف فرزند اول آسیبی نرسد. برخی از این راهکارها عبارت است از:


حق دارد بداند: در دوره بارداری به فرزند اول خبر بدهید که بزودی برایش خواهر یا برادری می آورید که رفیق و همبازی اش شود. اگر فرزندتان هنوز خیلی کوچک است لزومی ندارد در ماه های اول بارداری موضوع را برایش توضیح بدهید چون او در طول نه ماه بارداری شما، قضیه را به کلی فراموش می کند، بنابراین بهتر است وقتی زمان کمی تا زایمان مانده او را از تولد کودکی دیگر باخبر کنید.

 


اما در مواجه با فرزند اولی که به سن تشخیص و درک شرایط رسیده است می توانید بارداری تان را از ماه های اول به او خبر بدهید. بگذارید او با فرزند به دنیا نیامده ارتباط عاطفی برقرار کند مثلا به او اجازه بدهید در خریدهای پیش از زایمان، بخشی از اسباب و وسایل مورد نیاز خواهر یا برادر به دنیا نیامده اش را انتخاب کند یا دستش را روی شکم مادر بگذارد و حرکت کودک را زیر پوست احساس کند.


به هر حال باید در نظر داشته باشید که بی خبری فرزند اول از تولد کودکی دیگر در خانواده، او را هنگام تولد خواهر یا برادرش، شوکه می کند و در این شرایط نباید انتظار روی خوش از فرزند اولتان داشته باشید.

 


درباره شرایط حرف بزنید: علاوه بر این که ورود فرزندی دیگر را به فرزند ارشد خانواده خبر می دهید باید درباره شرایط تان در آینده نیز برایش توضیح بدهید، یعنی تاکید کنید که گرچه او و خواهر یا برادرش که قرار است به جمع خانواده اضافه شود، در نظرتان در یک جایگاه هستند، اما کودک تازه به دنیا آمده به مراقب بیشتری نیاز دارد و به همین علت شاید گاهی شما، وقت بیشتری را صرف نگهداری اش کنید.


تغییر خلقش را درک کنید: حتی این که شما به فرزند اول درباره تولد نوزادتان اطلاع می دهید، احتمال تغییر رفتار او بالاست چون موقعیت نوین خانواده، فرزندتان را به واکنش وامی دارد و این واکنش، با توجه به سن کم او گاهی منطقی نیست و شما باید روش برخورد با چنین رفتارهایی را یاد بگیرید. برای مثال ممکن است او بهانه گیر و لجوج شود، نق بزند و... که همه این رفتارها یعنی توجه بیشتری را از جانب شما می طلبد.

 


اگر تغییر خلق فرزندتان شدید است شاید لازم باشد برایش هدیه هایی بگیرید البته زمان دادن این هدیه ها بسیار مهم است. فرزند اول نباید گمان کند هر وقت تندخویی کند، می تواند از شما باج بگیرد.


به همین علت هدیه را زمانی باید به او بدهید که رفتارش از ثباتی نسبی برخوردار شده باشد. هدیه دادن به فرزندتان باعث می شود او درک کند هنوز برای شما اهمیت دارد و فرزند دوم جایش را پر نکرده است.

 


رفتار دیگران را نامحسوس مدیریت کنید: وقتی فرزندتان به دنیا بیاید بستگان و آشنایان به بیمارستان و خانه می آیند تا هم جویای حال تان شوند و هم ورود تازه وارد را به خانواده تبریک بگویند.


قرار نیست همه این مهمان ها با روان شناسی کودک آشنا باشند و اصول را به درستی رعایت کنند اما شما وظیفه دارید، غیرمستقیم به آنها گوشزد کنید که به فرزند اول تان هم توجه کنند یا خودتان وارد بحث ها شوید و کاری کنید که توجه دیگران به سمت فرزند دوم تان هم جلب شود. برای مثال به بقیه بگویید او در انتخاب لباس های نوزاد نقش داشته است یا از او بخواهید برای مهمان ها شعر بخواند تا همه تشویقش کنند.

 


دروغ نگویید: بعضی اوقات پدر و مادر برای آن که ثابت کنند پس از تولد فرزند دوم هنوز هم به فرزند اول علاقه دارند به او دروغ های شاخدار می گویند. مثلا پدر و مادری را می شناسم که به دختر کوچکشان گفته بودند: «ما تو را بیشتر از او دوست داریم. برادرت را نمی خواستیم، اما به دنیا آمد و حالا این که نگهداری اش سخت است باید مراقبش باشیم تا مثل تو بزرگ شود!»


به نظر شما این توضیحات، کودکی چهار پنج ساله را به چه نتیجه ای می رساند؟ او از حرف های والدینش نتیجه می گیرد باید به آنها کمک کند تا از شر نوزاد تازه متولد شده شان خلاص شوند و به همین علت یک روز بچه را از خانه بیرون گذاشت و اگر والدینش دیر جنبیده بودند شاید حالا خانواده شان سه نفری شده بود.

 


بنابراین با فرزند اول تان رو راست باشید و تاکید کنید او و فرزند دوم در نظر شما یکسان هستند.

 


● سیمان خیس است، بچه نیاورید!

 


برخی زوج های جوان خیال می کنند زندگی مشترک سیمانی است که در سال های اول خیس است و به مرور زمان خشک می شود و شکل می گیرد و به همین علت طبیعی است وقتی سیمان خیس است آنقدر تغییر شکل بدهند و بجنگند و تقلا کنند که بالاخره ویژگی های اخلاقی هم را بشناسند و با هم کنار بیایند.


بنابر این زوج هایی وجود دارند که هفت هشت سال اول زندگی شان را با فریادکشیدن بر سر هم، دعوا، کتک کاری، رفت و آمد به دادگاه خانواده، جنگ های فامیلی و قهرهای خانوادگی می گذرانند.

 


نکته غم انگیز اینجاست که گروهی از این زوج ها، از فرزند آوردن به عنوان روشی برای محکم کردن پایه های زندگی خانوادگی و بهبود شرایط استفاده می کنند. بنابراین فرزند اول معمولا در این نوع خانواده در شرایط نابسامان و به هم ریختگی روابط میان پدر و مادر به دنیا می آید و بزرگ می شود و وقتی زن و مرد با هم کنار آمدند و صلح برقرار شد و زندگی شان به ثبات رسید، فرزند دوم را به دنیا می آورند.


به همین علت است که حافظه فرزند اول در این خانواده ها پر از دعواهای خانوادگی است و خاطرات فرزند دوم، خانواده ای آرام و متین با پدر و مادری سازگار است.

 


می گویید طبیعی است که زوج ها در سال های اول زندگی گاهی با هم بگو مگو کنند، می گویید همیشه که آسمان زندگی آفتابی نیست به هر حال گاهی اوقات هم ابری می شود، ما هم این اصول را قبول داریم و حتی می شود به زوج ها حق داد که در سال های اول زندگی مشترک، گاهی از هم دلخور شوند و با هم جر و بحث کنند، اما چه کسی به آنها گفته باید دقیقا در همین سال ها، نخستین فرزندشان را به دنیا بیاورند تا اولین تجربه هایش از زندگی، فریاد ها و چهره های برافروخته پدر و مادرش باشد؟!


● حق ​کودکی​ که​ گم می شود

 


بر عکس برخی والدین که میان فرزند اول و دوم دیوار می کشند و فرزند اول را از هر نوع مشارکتی در امور فرزند دوم محروم می کنند پدر و مادرهایی هم وجود دارند که از آن طرف بام می افتند. بد نیست در این باره از تجربه یک زوج باخبر شوید تا بهتر درک کنید که افراط کاری در واگذاری مسئولیت ها به فرزند اول چه نتایجی دارد.


زوج داستان ما حدود سه دهه پیش اولین فرزندشان را به دنیا آوردند. دخترشان شش ساله بود که دومین فرزند هم به جمع خانواده پیوست. از همان زمان، پدر و مادر تصمیم گرفتند با شریک کردن دخترک شان در امور مربوط به برادر کوچک ترش، از حسادت او نسبت به مهمان ناخوانده خانواده کم کنند.

 


بنابر این به مرور زمان، بخش هایی از مسوولیت های خودشان را در قبال نوزاد به دخترشان سپردند. این روش در ماه های اول کارآمد بود. سولماز شش ساله یاد گرفت چطور برای برادرش لالایی بخواند تا او بخوابد، چگونه باید شیشه شیرش را توی دهانش بگذارد و چه وقت باید مادرش را برای عوض کردن پوشک بچه با خبر کند، اما آرام آرام والدین سولماز فراموش کردند او هم حق بچگی کردن دارد و باید اجازه بدهند کودک باقی بماند.


بنابراین روز به روز مسوولیت های بیشتری را روی دوش فرزند اول خانواده انداختند. سولماز از فعالیت های کودکانه محروم شد.

 


هیچ کدام از خوشی هایی را که دختران همسن و سالش تجربه کردند نچشید. وقتش صرف نگهداری از نوزادی شد که نقشی در به دنیا آمدنش نداشت و به مرور زمان، روحیاتش به بزرگسال ها شبیه شد.


حالا تقریبا سه دهه از آن تاریخ گذشته است. حامد، برادر کوچک تر سولماز، جوانی شاد و پرانرژی است که دو مادر دارد. مادر اولش، همان کسی است که او را به دنیا آورده و مادر دوم، سولماز است که با وجود فقط شش سال تفاوت سنی ناچار شده برادرش را بزرگ کند.

 


سولماز پر از آرزوهایی است که برای دخترهای دیگر خاطره است! او از بازی های کودکی اش محروم شده است و از آنجا که پدر و مادرش همیشه بیشتر روی او حساب باز کرده اند و بیشتر از او توقع داشته اند، مجبور شده در طول دوران کودکی رفتار آدم بزرگ ها را تقلید کند. او یک دختر پژمرده است که عمرش را صرف قبول مسئولیت های والدینش کرده است.


در برقراری روابط با افراد دیگر مشکل دارد. دوست صمیمی ندارد. کودکی، نوجوانی و جوانی را مثل یک فرد میانسال تجربه کرده است و به همین علت راه های لذت بردن از زندگی را یاد نگرفته و هنوز هم نمی داند آیا واقعا تفریحی وجود دارد که شادش کند؟

 


وظیفه شناسی بی اندازه، از سولماز فردی وسواسی و حساس ساخته است و توقعات بی جای والدینش از او به عنوان فرزند ارشدی که همیشه باید مراقب برادرش باشد باعث شده هرگز از آنچه هست راضی نباشد و این احساس عدم رضایتش به افسردگی جدی تبدیل شده است و...


وقتی سولماز ازدواج کند باید فرزندی به دنیا بیاورد. به دنیا آوردن و پرورش یک کودک برای هر زن جوانی تجربه ای بی نظیر است، اما برای سولماز این گونه نیست! چون او حالا احساس زنی را دارد که پسر جوانش را تربیت کرده و به جامعه تحویل داده و خودش به دوره سالمندی رسیده است و دلش می خواهد زندگی آرام و فاقد تغییری داشته باشد.

 

 


● موش های آزمایشگاهی


«ما موش آزمایشگاهی بودیم.» احتمالا شما هم این جمله را از فرزند اول های برخی خانواده ها شنیده اید و اگر خودتان نخستین فرزند خانواده بوده اید شاید آن را به زبان هم آورده اید.

 


به نظر خیلی از زوج ها طبیعی است آنها در سال های نخست تولد فرزندشان، با روش آزمون و خطا شیوه هایی برای نگهداری و پرورش فرزندشان پیدا کنند برای مثال زوجی تعریف می کردند وقتی فرزند اولشان به دنیا آمد نمی دانستند باید نگران چاقی بیش از حدش باشند و حالا که او با وجود کودکی از چاقی شدید و کوتاهی قد رنج می برد، بر اساس تجربه دریافته اند کودک چاق را باید به پزشک متخصص اطفال و تغذیه نشان داد و اکنون فرزند دومشان را که او هم مشکل چاقی شدید دارد به شکل مستمر به پزشک تلاش می کنند.


درس گرفتن از تجربه ها البته بد نیست، اما نکته این است که زوج داستان ما می توانستند در دوره خردسالی فرزند اولشان با مطالعه، اطلاعاتی درباره بیماری او به دست بیاورند و زودتر برای درمانش اقدام کنند.

 


برخلاف باور زوج هایی که گمان می کنند پیدا کردن روش نگهداری از یک نوزاد با آزمون و خطا همراه است، زوج هایی هم در نقطه مقابل وجود دارند که ترجیح می دهند فرزند اولشان را موش آزمایشگاهی نکنند و پیش از آن که نوزادی را وارد دنیای شان کنند درباره شیوه نگهداری و پرورش او بپرسند و تحقیق کنند و در طول مراحل رشد نیز به مطالعه درباره نیازهایش در هر مقطع سنی ادامه بدهند.

 

 

 

   دلارام اسفندیاری

گردآوری و تنظیم:گروه سبک زندگی آکا ایران
.

منبع :