آکاایران: وقتی بچه ها سالار خانه می شوند!چه باید کرد؟

آکاایران: در خانواده شما چه خبر است؟ حرف اول و آخر را چه کسی می زند؟ پدر؟ مادر؟ یا فرزندان؟ این روزها بیشتر شنیده می شود که حرف، حرف بچه هاست. اسمش را فرزند سالاری گذاشته اند؛ به این معنا که نه تنها فرزندان برای خانواده تصمیم می گیرند که حتی در بعضی خانواده ها والدین در برابر تصمیمات نادرست فرزندان هم تسلیم می شوند.به نظر شما داستان فرزندسالاری چطور شروع شد؟ کدام خانواده ها در معرض فرزندسالاری قرار دارند؟

 

والدینی که در خانواده های بسیار سنتی بزرگ شده اند، اگر نخواهند به همان سبک و سیاق پدر یا مادرسالاری ادامه بدهند، به شکل افراطی سعی می کنند تجربه گذشته خود را در فرزندسالاری جبران کنند.

 

 

در اغلب خانواده های سنتی معمولا پدر حرف اول را می زند و در دوران قدیم که ابهت و قدرت پدرها در سختگیری و کمی خشونت تعریف می شد، رابطه ها رسمی و کمی غیرصمیمانه بود.

کسی جلوی پدر شوخی و خنده نمی کرد، اولین کسی که غذا می کشید، پدر بود و خلاصه همه چیز در تصمیمات پدر خانواده خلاصه می شد. در خانواده های مادرسالار نیز همین نقش در قالب مادر تعریف می شود و فرزندان در خانواده های والدین سالار به گونه ای رشد می کنند که باید با سلیقه و نظر آنها تصمیم بگیرند.

 

فرزندانی که در این خانواده ها رشد پیدا کرده بودند، وقتی خودشان در نقش والدین قرار گرفتند ترجیح می دادند که روابط از آن حالت خشک و رسمی خارج شود، اما تنها راهی که به ذهنشان می رسید، الگوی مقابل همان والدین سالاری خشک و رسمی بود.

نتیجه به اینجا ختم می شد که فرزندان جایگاه والدین را با دوست و همکلاسی مدرسه شان اشتباه می گرفتند و روابط فرزندان و والدین بیشتر به زورگویی و اعتراض فرزندان می رسید.

 

 

● فرزندسالاری در ۷۰ درصد از خانواده های ایرانی

 

براساس تحقیقات صورت گرفته در مرکز پژوهش دانشگاه شهید بهشتی ۷۰ درصد خانواده های ایرانی فرزندسالار هستند. خانواده ها سعی می کنند نیازها و انتظارات فرزندان را مقدم برتمامی سلسله فعالیت های خانواده قرار دهند و فرزندان در این گونه خانواده ها ارجحیت پیدا کرده و برای این که اختلالات رفتاری و خلقی در آنان ایجاد نشود، سعی می کنند انعطاف بیشتری با فرزندانشان دارا باشند.

در خانواده های فرزندسالار پس از گذشت مدتی فرزند، خود را محور و مرکز تمام فعل و انفعالات خانواده می داند و براین اساس، خواسته های خود را در اولویت خواست خانواده تلقی می کند و خانواده با هر مشکلی که دارد، سعی می کند آن را برآورده کند.

 

غلامرضا علیزاده،​روان شناس در این خصوص به خبرگزاری مهر می گوید: فرزندسالاری مقوله ای است که در خانواده های متوسط و بالای شهری ایجاد شده و در حال حاضر افزایش یافته است. اکثر این والدین در کودکی​ در خانواده های پدرسالار رشد کرده اند، به همین دلیل احساس می کنند که آن شیوه رفتاری را نباید در مورد فرزندان خود بازتولید کنند و به نوعی می کوشند فضای لازم را برای تحقق خواسته های فرزندان فراهم کنند.

 

 

● چرا فرزندسالاری پسندیده نیست؟

کارشناسان معتقدند فرزندسالاری ظلم بزرگی به فرزندان است، چون باعث می شود کودکان به بلوغ اجتماعی دست نیابند و به دلیل این که خواسته هایشان بسرعت برآورده می شود و در عین حال برای این که فرزندان رنجش نداشته باشند، خانواده ها همه مسئولیت ها را به عهده می گیرند و در این موارد هیچ عرصه ای برای تمرین و تجربه اندوزی برای فرزندان به وجود نمی آید و کسب مهارت های زندگی برای آنها ایجاد نمی شود.

 

علیزاده ادامه می دهد: کودکان خانواده های فرزندسالار همان انتظاری را که از خانواده خود دارند، از جامعه نیز دارند؛ به همین دلیل پس از ورود به جامعه دچار یاس و ناامیدی و دلمردگی شده و همچنین شکننده و دچار آسیب می شوند و این مساله باعث می شود ارتباط خود را با جامعه قطع کنند که عوارض و عواقبی را به دنبال دارد.

به اعتقاد او، این درحالی است که در خانواده های روستایی فرزندان سالاری حاکم نیست و رابطه سنتی وجود دارد. این فرزندان مهارت های زندگی را می آموزند و احساس مفید بودن می کنند و چون با سهولت چیزی را به دست نمی آورند، از به دست آوردن آن احساس خوشحالی و شادی می کنند، اما فرزندان شهری این گونه نیستند. مطالعات نشان می دهد روستاییان احساس خوشبختی بیشتری نسبت به شهرنشینان دارند.

 

 

● چرا والدین به فرزندسالاری رو می آورند؟

 

دلیل والدین برای ابراز بیش از حد محبت به فرزندشان این است که احساس می کنند جامعه و محیط های مختلفی که وجود دارد، برای فرزندشان خطرناک شده و می ترسند مبادا کودکانشان در انجام وظایف خود و حضور در اجتماع شکست بخورند. والدین به اشتباه تصور می کنند با محبت زیاد و اولویت دهی به نیازهای آنها سبب می شوند فرزندشان از مسیر درست منحرف نشود و گرفتار دوستان ناباب و آسیب های اجتماعی نشود، این در حالی است که فرزندسالاری حتی می تواند به بروز آسیب هایی در فرزندان منجر شود.

دلیل دیگر نیز این است که والدین تصور می کنند اگر بچه ها مستقل شوند و کارهایشان را خودشان انجام بدهند، از آنها بی نیاز شده و تنهایشان می گذارند.در گذشته والدین برای بچه ها محدویت اعمال می کردند. حالا پدر و مادرهای امروز، چون در آن سیستم تربیتی پرورش یافته اند، می خواهند به گونه دیگری عمل کنند و کودکان خود را کاملا آزاد می گذارند.

 

 

 

● فرزندسالاری نوین

 

فرزندسالاری نوین اما در خانواده هایی شروع شد که لزوما سنتی نبودند، بلکه بیشتر قصد داشتند مدرن باشند و مفهوم مدرن بودن برایشان در این تعریف می شد که فرزندانشان باید در همه امور خانواده یعنی از چه بخوریم و چه بپوشیم تا با چه کسانی رفت و آمد داشته باشیم، نظر بدهند.

در این خانواده ها فرزندسالاری از همان دوران کودکی فرزندان شروع می شود. روحیه کودکان در به دست آوردن و خواستن همه چیز، والدین را تسلیم می کند و همین روش تا بزرگسالی فرزندان ادامه پیدا می کند و کار به جایی می رسد که والدین اعتماد به نفس اظهار نظری خلاف فرزندانشان را از دست می دهند و به اشتباه می اندیشند که حتما حق با فرزندشان است.در خانواده های تک فرزندی نیز این مساله می تواند بروز بیشتری داشته باشد.

 

 

● الگوی درست روابط فرزندان و والدین

 

آنچه به عنوان الگوی درست روابط فرزندان و والدین عنوان می شود، جمله «نه والدین سالاری و نه فرزندسالاری» است.

این روزها همه می دانیم که خردمندی و هوشمندی لزوما در سن و سال و جنس تعریف نمی شود. از طرفی خردمندی نمی تواند به همه مسائل و فقط در یک شخص تعریف شود.اگر شما راهنمای خوبی برای خرید خودرو محسوب می شوید، لزوما نمی توانید در خصوص روان شناسی دوست یابی هم راهنمای خوبی شوید. اگر شما در کار با رایانه موفق و زبانزد هستید، توقعی موجود نیست که بتوانید همه خوب و بد های زندگی را هم تشخیص دهید.

 

بر همین اساس، محمد جمال نژاد، مشاور خانواده می گوید: خانواده خوب، خانواده ای معتدل است.

 

او در تعریف خانواده ای که اعتدال را رعایت می کند، ادامه می دهد: همه اعضای خانواده می توانند در امور خانواده مشارکت دارا باشند و هیچ وقت نمی توان یکی از شیوه های فرزندسالاری یا والدین سالاری به عنوان شیوه مناسب برای داشتن خانواده ای گرم را تعریف کرد.

 

 

به گفته این مشاور خانواده، والدین سالاری سبب می شود فرزندان فاقد اعتماد به نفس و نامهربان با جامعه روبه رو شوند و می تواند اثرات منفی و جبران ناپذیری بر آینده فرزندان بگذارد. از طرف دیگر، فرزندسالاری اعتماد به نفسی کاذب را در فرزندان به وجود می آورد که نتیجه اش عدم موفقیت در زندگی خواهد بود.

به اعتقاد این کارشناس، والدین در جایگاهی هستند که می توانند خیر و صلاح خانواده را تعیین کنند، اما در عین حال فرزندان نیز حق اظهارنظر دارند و دست کم در مسائل خانواده اجازه حضور دارند، اما این حضور نباید به اندازه ای پررنگ باشد که فرزندان صاحب نظر اصلی باشند.

 

 

جمال نژاد درخصوص مضرات فرزندسالاری در خانواده ها می گوید: فرزندسالاری در هیچ کجای دنیا پسندیده نیست، فرزندان مسلما دارای جایگاه ویژه در هر خانواده هستند، اما این جایگاه نباید همعرض با جایگاه والدین باشد، بلکه جایگاه آنها در طول جایگاه و نظرات والدین است، بها دادن بیش از حد به فرزندان هم در خانواده سبب می شود آنها دچار اشتباه شده و همین جایگاه نادرست را در میان جمع دوستان، مدرسه، دانشگاه و محیط های مشابه برای خود متصور شوند.

 

● چه باید کرد ؟

مهم ترین کاری که والدین باید انجام بدهند، این است که روش های تربیتی خود را اصلاح کنند. اگر والدین تربیت فرزند خود را به همین سبک و سیاق، ندانم کاری ها، افراط در محبت و درک نادرست از تربیت پی بگیرند، جامعه روز به روز بیشتر به سمت انحراف حرکت می کند.

 

روان شناسان معتقدند تربیت مانند موم است که هر قدر زمان می گذرد، تغییر شکلش دشوار و دشوارتر می شود. زمانی که فرصت های دوران کودکی را برای تربیت بچه ها با ترویج این عقیده که «باید بگذاریم بچه آزاد باشد»، از دست می دهیم، دیگر برای اصلاح این رفتارها در زمان نوجوانی دیر می شود.

 

● محبت از نوع زیادی

این روزها والدین بیش از حد دلواپس فرزندان خود هستند و بسیاری از آنها برای این که محبت های افراطی خود به فرزندشان را توجیه کنند عنوان می کنند که زمانه عوض شده و بچه ها به مراقبت بیشتری نیاز دارند.

 

اما روانشناسان معتقدند محبت بیش از حد به کودک اثر منفی و معکوس دارد. در حالی که براساس آمارها و مشاهدات بالینی کودکان امروز در مقایسه با نسل های پیشین، زندگی راحت تری دارند. امکاناتی که یک کودک از طبقه متوسط امروز دارد در اختیار بچه های آن زمان نبود.

روانشناسان معتقدند که حمایت های افراطی از فرزندان در قالب فرزندسالاری منجر به سرکشی افراطی در بزرگسالی می شود در حالی که پدر و مادر باید بیشتر انرژی خود را ​​روی استقلال و افزایش آستانه تحمل فرزند خود بگذارند.

 

 

در واقع ابراز محبت یک مقوله مهم و قابل اعتنا محسوب می شود اما ابراز بیش از حد آن می تواند مشکلاتی را به همراه داشته باشد. اما محبت ها و مراقبت های والدین به حدی افزایش یافته است که فرزندان مفهوم ارزش و محبت را فراموش می کنند. تصور کنید کودک انواع و اقسام ماشین های اسباب بازی از نوع عالی را در اختیار دارد. حال اگر یکی از آشنایان یک ماشین اسباب بازی به او هدیه بدهد که یک ماشین معمولی هم باشد، آن را به گوشه ای پرت می کند، زیرا از بازی کردن با این وسیله ها دیگر لذت نمی برد. این افراد زمانی که بزرگ می شوند با مشکلات فراوانی دست به گریبان خواهند بود که از این میان می توان به پایین آمدن اعتماد به نفس و توانایی در اداره خود اشاره کرد.

ترس از شکست خوردن و خطا کردن در وجود این کودک نهادینه می شود و هیچ گاه نمی آموزد چگونه باید برای زندگی کردن بر روی پاهای خودش بایستد. اختلال در رشد شناختی و بلوغ عقلی از جمله جنبه های منفی محبت بیش از حد است. این افراد در توانایی هایی نظیر گفت وگو و بیان نیازهایشان، حل مشکلات و تعامل با افراد دیگر دچار نارسایی می شوند.در حالی که پدر و مادر باید انرژی خود را به روی استقلال و افزایش آستانه تحمل فرزند خود بگذارند.

 

 

 

● دردسرهای والدین سالاری

 

در خانواده های والدین سالار نیز چون این کودکان مرتب از سوی​و​الدین خود برای انجام کارها​ نهی می شوند، به مرور زمان خسته می شوند. در حالی که نوجوانان دوست دارند خودشان تصمیم بگیرند و خطر کنند.

پدر و مادری که از سالن های ورزشی تا دبیرستان، دانشگاه، خدمت سربازی و حتی پیدا کردن شغل نیز به دنبال فرزندشان هستند تا او بتواند به مسیرش بر اساس خواسته های آنها ادامه بدهد، باعث می شوند که فرزند اعتماد به نفس لازم برای زندگی را از دست بدهد.

 

این کودکان هیچ گاه فرصت کافی پیدا نمی کنند که با فکر خود کاری را شروع کنند زیرا همیشه روی کارهایشان نظارت می شود و زمانی که در بطن مشکلات قرار می گیرند به علت ترس از شکست عقب می کشند.

نظارت والدین بر اغلب فعالیت های بچه ها اعم از غذا خوردن و تماشای تلویزیون گرفته تا روابط با دوستان و ثبت نام در انواع کلاس های ورزشی، موسیقی و تحصیلی کودک را دچار بی اعتمادی و ناتوانی در تصمیم گیری می کند.

 

والدینی که مدام ارزش های خود را با موفقیت های فرزندانشان محک می زنند، سبب ناراحتی و دلخوری فرزندشان می شوند. در مشاهدات بالینی مشخص شده است که این بچه ها در بزرگسالی والدین خود را مورد آزار قرار داده و رفتارهای پرخاشگرانه از خود تلاش می کنند.

 

 

● فرزندانی​که سالار هستند، مغرور می شوند

فرزندانی که در خانواده های فرزندسالار رشد می کنند بسیار مغرور هستند، در حالی که توانایی و بضاعت کمی دارند، اهمیت زیادی به خواسته های خود می دهند و فاقد توجه به امکانات والدین در به دست آوردن اهداف خود سرسختی می کنند و زیاده خواه می شوند.این بچه ها با مظاهر قدرت چون معلم ها، مدیران خود، والدین و رئیس خودشان نمی توانند سازگار شوند و کنار بیایند. در واقع طغیان و نافرمانی نیز نتیجه دیگر حمایت بیش از حد است.

 

والدینی که در تربیت فرزندانشان تنها به شیوه فرزندسالاری اهمیت می دهند در واقع ناخواسته راه را برای مشکلات آینده فرزندشان باز می گذارند. فرزندان آنها از شروع ​ مدرسه دچار تناقض می شوند و نمی توانند بین شرایط منزل و مدرسه هماهنگی ایجاد کنند. اگر این مشکل حل نشود و اولیای مدرسه نتوانند کودک را نسبت به این که همیشه خواسته ها و اعمالش نمی تواند مورد قبول واقع شود، توجیه کنند ​این مشکلات در بزرگسالی نیز ادامه می یابد.

 

 

● از تک فرزندی تا فرزندسالاری

یکی از علل رواج شیوه فرزندسالاری برای تربیت فرزندان، نبود والدین و بخصوص پدر عنوان می شود. چندی پیش در همایشی با عنوان بررسی علل افزایش فرزندسالاری در ایران عنوان شده بود که مدت ارتباط پدر با فرزند در ایران فقط ۲۰ دقیقه است.

 

در این همایش همچنین عنوان شده بود مدت زمانی که مستمر از سوی مادران ایرانی در شبانه روز، صرف بچه ها می شود به طور متوسط ۴ ساعت است، بنابراین نسبت ناعادلانه ارتباط پدر و مادر با فرزندان، خانواده های امروز را با مشکلی روبه رو کرده که در آن والدین از روند تربیت فرزند کنار زده می شوند.

 

 

در واقع اشتغال والدین، اختلاف آنها و وجود مشکلات که کاهش علاقه آنها را به ارتباط بیشتر با فرزندان دامن زده است، موجب می شود والدین در برابر فرزندان تنها موضع قبول همه درخواست ها را بگیرند.

 

بر اساس بررسی های انجام و اعلام شده در این همایش، فرزندسالاری در قشر متوسط کشور بیشتر دیده شده که ناشی از سست شدن هنجارها، بالا رفتن سطح تحصیلات والدین، صنعتی شدن زندگی و کمرنگ شدن نقش پدر در امور خانواده است.کارشناسان با اشاره به تحقیق انجام شده در جامعه ۹۰۰ نفری از خانواده ها بیان می کنند متأسفانه بسیاری از فرزندان والدین خود را جاهل، بی اطلاع و حتی عقب مانده تلقی می کنند. این نشان می دهد بر اثر رواج فرزندسالاری در خانواده آنان بشدت پر توقع، قدرنشناس، غیرمسئول و تنبل بار آمده اند که ناشی از نظام تربیتی خانواده هاست.

 

 

به اعتقاد کارشناسان برخی ​ تک فرزندان ممکن است دچارمشکلات رفتاری شوند، چرا که در خانواده های تک فرزندی روش تربیتی طوری است که آنها را فرزندسالار بار می آورد. فرزندانی که با این روش بزرگ می شوند، معمولا خودخواه، مغرور و گوشه گیر هستند و روابط اجتماعی خوبی از خود نشان نمی دهند.

 

 

در واقع مهم ترین مشکل تک فرزندی، فرزندسالاری عنوان می شود به گونه ای که پدر و مادر تمام توجهشان به صورت اغراق آمیزی به فرزندشان است و هر خواسته ای که داشته باشد، برآورده می کنند و معمولا کودکان با این روش لوس خواهند شد و چون خواهر و برادر ندارند، توانایی برقراری ارتباط موثر با دیگران را کمتر یاد می گیرند.

 

 

 

   آوید طالبیان

گردآوری و تنظیم:گروه سبک زندگی آکا ایران
.

منبع :