صفحه نخست
اخبار آکانیوز سرگرمی فیلم سلامت آشپزی شیرینی پزی خانه داری خانواده سبز ازدواج کودک داری ورزش بیوگرافی عکس اطلاعات عمومی ایرانگردی جهانگردی تعبیر خواب بازی فرهنگ

اختلال کم توجهی یا بیش فعالی در کودکان چیست؟

پرتحرکی و عدم تمرکز از نشانه ها و مشکلاتی است که در کودکان مبتلا به اختلال کم توجهی یا بیش فعالی دیده می شود. و کم حوصلگی و پرحرفی را در آکاایران ببینید

آکاایران: اختلال کم توجهی یا بیش فعالی در کودکان چیست؟
پرحرفی، کم حوصلگی، پرتحرکی و عدم تمرکز از نشانه ها و مشکلاتی است که در کودکان مبتلا به اختلال کم توجهی یا بیش فعالی دیده می شود.

آکاایران: اختلال کم توجهی یا بیش فعالی در کودکان چیست؟


بیش فعالی چیست؟
بیشتر بچه ها گاهی اوقات کم حوصله، پرحرف یا بیش از حد پر تحرک می شوند. اما اگر بچه ای بیشتر وقت ها این حالت ها را داشته باشد، احتمالاً دچار اختلال بیش فعالی و کم توجهی (ADHD) است. برای بچه هایی که این اختلال را دارند، مشکل است که تمرکز و توجهشان را بر روی یک چیز نگه دارند، تحرک آن ها نیز از حد معمول بیشتر است و نمی توانند یک جا بنشینند. حدود 10٪ بچه های دنیا بیش فعالند، یعنی از هر 100 بچه 10 نفر. بنابراین اگر مدرسه شما 300 دانش آموز دارد، احتمالاً بین 24 تا 30 نفر آنها بیش فعالند. اگر بچه ای دچار اختلال بیش فعالی باشد، علائم اولیه آن در دوران قبل از دبستان ظهور می کند. معمولاً تعداد پسرهای بیش فعال بیشتر از دخترها است. در واقع پسرها سه برابر بیشتر از دخترها دچار بیش فعالی می شوند، اما هیچ کس به درستی دلیلش را نمی داند. کودکی که یکی از خویشاوندانش اختلال بیش فعالی یا مشکلات رفتاری دیگر دارد، احتمال ابتلای او به بیش فعالی بیشتر از بقیه است.


"چرا توجه نمی کنی؟"، "حواست کجاست؟"، "باز هم فراموش کردی کیفت را کجا گذاشتی؟" ، "این قدر وول نخور" ، "این قدر وسط حرف بقیه نپر". این ها جملاتی است که والدین یک بچه بیش فعال مدام به او می گویند. بچه ای که بیش فعال است نه بد است، نه تنبل و نه کم هوش. او فقط قبل از این که فکر کند، عمل می کند!
هیچ کس به درستی نمی داند که چرا بعضی از بچه ها بیش فعالند، اما دانشمندان و پزشکان فکر می کنند به دلیل این که مغز آدم ها متفاوت با یکدیگر عمل می کند، این مشکل برای بعضی از کودکان اتفاق می افتد. بیماری بیش فعالی مُسری (واگیردار) نیست.
اگر مادر و پدری حدس می زنند که فرزندشان بیش فعال است، باید او را پیش یک روانپزشک یا روانشناس ببرند. او تشخیص می دهد که آیا بچه بیش فعال است یا خیر؛ و در صورت تشخیص بیش فعالی به کودک کمک می کند که رفتارش را تغییر دهد. گاهی برای بهتر شدن عملکرد کودک، لازم است دارو تجویز شود. تشخیص این که دارو لازم است یا نه، بر عهده پزشک است.


مراقبت ها و داروها بیش فعالی در کودکان

بیشتر داروهایی که برای بیش فعالی تجویز می شوند، درکنترل علائم بیماری به کودک کمک می کنند. بعضی از داروهای این بیماری بر مواد شیمیایی مغز که اسمشان انتقال دهنده های عصبی است، اثر می گذارند. انتقال دهنده های عصبی به ارسال پیام بین سلول های عصبی در مغز کمک می کنند. تجویز یک دوز مناسب از دارو می تواند به کودک بیش فعال در داشتن تمرکز بیشتر کمک کند.

این داروها معمولاً به صورت قرص یا کپسول هستند که در ادامه به آنها پرداخته خواهد شد. دکتر به کودک بیش فعال توضیح خواهد داد که چه زمان هایی باید از این داروها استفاده کند. اما کودکان و والدین آنها باید خیلی مراقب باشند که داروها طبق برنامه مصرف شوند. این کار باید به بخشی از برنامه روزانه بچه ها تبدیل شود، درست مثل مسواک زدن. ممکن است کمی طول بکشد تا داروی مناسب و دوز مناسب آن برای یک کودک معلوم شود. این زمان شاید برای کودک و والدینش که می خواهند هرچه زودتر همه چیز بهتر شود خسته کننده باشد. ولی به محض یافتن نوع و دوز مناسب دارو به سرعت همه چیز برای یک کودک بیش فعال رو به بهبود خواهد رفت. هر نوع دارویی که تجویز شود، دکترها و والدین بچه ها نگران عوارض جانبی آن هستند. تمام داروهایی که برای درمان اختلال بیش فعالی به کار می روند، عوارض ندارند. اما اگر داشته باشند ممکن است این عوارض شامل کاهش اشتها، درد معده، سردرد، مشکلات خواب، یا تحریک پذیری (احساس بد خلقی) باشد.


داروهای محرک (Stimulants): داروهایی که معمولا برای درمان اختلال کم توجهی و بیش فعالی تجویز می شوند، عملکرد مغز را تحت تاثیر قرار می دهند. داروهایی که بیش از همه برای این منظور مورد استفاده قرار می گیرند، محرک ها هستند. در صورتی که داروهای محرک به درستی مصرف شوند، در ۸۰ درصد از بیماران علایم را کاهش می دهند. داروهای این گروه شامل متیل فنیدیت، آمفتامین و پمولین هستند. عوارض ناخواسته، اما شایع این داروها شامل بی خوابی، کاهش اشتها، کاهش وزن، سردرد، افزایش فشارخون و تحریک پذیری است.

احتمال بروز اختلالات رشد به دنبال مصرف این داروها مورد بحث است. داروهای محرک را باید با معده خالی مصرف کرد و تجویز آنان در مبتلایان به فشارخون بالا یا اختلالات قلبی عروقی ممنوع است. داروی محرکی که بیش از همه مورد استفاده بیماران اختلال کم توجهی و بیش فعالی قرار می گیرد و در ضمن بیشتر از سایر داروها روی آن مطالعه شده، متیل فنیدیت نام دارد. در مقام دوم آمفتامین ها هستند. متیل فنیدیت شامل اشکال کوتاه، متوسط و طولانی اثر است. پمولین، به دلیل عارضه به اثبات رسیده اختلال عملکرد کبدی آن به عنوان خط اول درمان درنظر گرفته نمی شود. در مصرف کنندگان این دارو مانیتورینگ کبدی باید صورت گیرد.

داروهای محرک را باید با معده خالی مصرف کرد و تجویز آنان در مبتلایان به فشارخون بالا یا اختلالات قلبی عروقی ممنوع است

اشکال کوتاه اثر (با قابلیت رهش سریع)، اولین داروهایی بودند که مورد استفاده قرار گرفتند. شروع اثر آنها در عرض ۳۰ تا۶۰ دقیقه است و اثرشان طی ۲ تا ۶ ساعت پایان می یابد. اوج اثربخشی بالینی این داروها معمولا یک تا دو ساعت پس از مصرف مشاهده می شود. بنابراین در کودکان مدرسه ای زمان مصرف دارو در کارایی آنها بسیار موثر است. به دنبال کاهش غلظت پلاسمایی، پس از ۵ تا ۶ ساعت، اثرات دارو از بین می روند. بنابراین ممکن است تجویز چند دوز دارو طی شبانه روز لازم باشد. نکته دیگر آنکه احتمال سوء مصرف در مورد اشکال کوتاه اثر بیشتر است. این مشکلات در مورد اشکال کوتاه اثر، باعث گرایش به تولید اشکال با طول عمر بیشتر شد.

اشکال متوسط الاثر که آهسته رهش نیز نامیده می شوند، شروع اثری ظرف مدت ۶۰ دقیقه دارند و طول اثر آنان ۶ تا ۸ ساعت است. اثر طولانی تر دارو، نیاز تجدید دوز روزانه را کمتر می کند و به دو دوز در روز می رساند. اشکال متوسط الاثر را نمی توان جوید یا خرد کرد. بنابراین احتمال سوء مصرف آنان کم است. هرچند که مطالعات نشان داده اند اشکال متوسط الاثر در مقایسه با اشکال سریع الاثر اثربخشی کمتری دارند.

طی پیشرفت های بعدی صنعت داروسازی اشکال با قابلیت رهش کنترل شده یا اشکال طولانی اثر وارد بازار شدند. این اشکال دارویی شروع اثر سریعی دارند و طول مدت اثر آنها تا ۱۲ ساعت است. رضایت بیماران از مصرف اشکال یکبار در روز بیشتر گزارش شده است. اشکال ترکیبی نظیر متیل فنیدیت متادات (شامل ۳۰ درصد شکل سریع الاثر و ۷۰ درصد آهسته رهش)، ریتالین LA و فوکالین XR نیز در مراحل بعدی به بازار عرضه شدند. اشکال با قابلیت رهش اسموتیک (آزادسازی جداره خارجی در عرض یک ساعت و آزادسازی بقیه بخش ها طی ۵ تا ۹ ساعت) و نیز برچسب پوستی این ترکیبات نیز در بازار دارویی جهان موجود هستند.

با تمام این تفاسیر، یک سوم افراد مبتلا به اختلال کم توجهی و بیش فعالی به داروهای محرک پاسخ درمانی مطلوب نمی دهند یا نمی توانند این داروها را تحمل کنند. در صورت بروز چنین وضعیتی، ابتدا داروی محرک دیگری باید قبل از تغییر گروه دارویی جایگزین شود.

داروهای غیرمحرک (Non-Stimulant):اولین داروی غیرمحرک که از سوی اداره نظارت بر غذا و داروی آمریکا برای درمان اختلال کم توجهی و بیش فعالی مورد تایید قرار گرفت، آتوموکستین بود. این دارو یک مهارکننده بازجذب نوراپی نفرینی است. آتوموکستین نیز مانند داروهای محرک نباید در مبتلایان به فشارخون بالا یا سایر مشکلات قلبی عروقی تجویز شود. با تجویز روزانه یک یا دو قرص، آتوموکستین در درمان کوتاه و درازمدت بیماران موثر است. در مقایسه با اشکال مختلف متیل فنیدیت، آتوموکستین داروی ضعیف تری نیست و در مقایسه، با شکل سریع الاثر این دارو برابر است. عوارض شایع گزارش شده به دنبال مصرف این دارو عبارت اند از دیس پپسی، تهوع، استفراغ، کاهش اشتها، دردشکم و سردرد. لازم به ذکر است که آتوموکستین تنها داروی مورد تایید FDA در این زمینه محسوب می شود که هشدار در زمینه بروز افکار و رفتارهای مرتبط با خودکشی در برگه اطلاعات دارویی آن ذکر شده است.


سایر گروه های دارویی:

سایر گروه های دارویی که برای درمان این اختلال تجویز می شوند، عبارت اند از داروهای ضد افسردگی، هرچند هنوز برای درمان اختلال کم توجهی و بیش فعالی مورد تایید FDA قرار نگرفته اند، ولی اثرات آنها در بازجذب نوراپی نفرین و دوپامین کاربردشان را در درمان این بیماری توجیه می کند. داروهای ضدافسردگی سه حلقه ای نظیر دزیپرامین، ایمی پرامین و نورتریپتیلین برای درمان اختلال کم توجهی و بیش فعالی تجویز می شوند.

کلونیدین و گوانفاسین دو داروی کاهنده فشار خون هستند که در کودکان خردسال مبتلا مورد استفاده قرار می گیرند. کلونیدین برای درمان این بیماری مورد تایید FDA نیست، ولی گوانفاسین به شکل آهسته رهش و یکبار در روز آن، در سپتامبر ۲۰۰۹ میلادی مورد تایید قرار گرفت. کاربرد اسیدهای چرب امگا ۳ در بهبود علایم این بیماری هنوز مورد بحث است.


رفتار درمانی در کنار دارو درمانی برای درمان بیش فعالی

همراه با دارو، رفتار درمانی می تواند به کودکان مبتلا کمک کند. این روش درمانی به معنی یادگیری راه های متفاوت برای انجام کارها و یادگیری راه های حفظ آرامش و تمرکز است. برای این کار ، بچه باید به همراه پدر و مادر خود به یک متخصص بهداشت روان (روان پزشک، روانشناس، درمانگر، مددکار اجتماعی، و یا مشاور) مراجعه کند. به عنوان بخشی از رفتار درمانی، بهتر است معلمان و والدین سیستم هایی برای پاداش دادن به کودکی که به اهداف تعیین شده نزدیک می شود، در نظر بگیرند.
در مدرسه بهتر است کودک تمرین کند که بنشیند و تکالیف مدرسه اش را به طور کامل انجام دهد. در خانه نیز برنامه این است که کارهای کوچک را به خاطر بسپارد و وظایف کوچکی برعهده او گذاشته شود، مثل قرار دادن تمام لباس چرک هایش در سبد مخصوص، تمیز کردن کفش هایش و انجام کامل تکالیف منزل. وقتی کودک به اهداف مشخص شده می رسد، احساس خوشحالی به او دست می دهد که این احساس از هر دارویی برای او بهتر است! همچنین بهتر است به خاطر داشته باشید که تنها انجام درمان های پزشکی مثل دارو و رفتاردرمانی کافی نیست، بلکه کودک باید سعی کند با بچه های دیگر ارتباط دوستانه برقرار کند. این موضوع به بهبود رفتار او کمک خواهد کرد. به مرور زمان و با بزرگ تر شدن کودک، علائم اختلال بیش فعالی نیز کمتر و کمتر می شود.

منبع :